Category Archives: leadership

Ujwal Thapa’s ideas about leadership in Nepal in business, in society and in politics.

संविधानसभालाई खुला पत्र: गाँठो फुकाउने संविधानको खाका

 

संविधानसभाका माननिय सभासदज्यूहरु

संविधानको कुरामा तपाईंहरु बीच झण्डै सात वर्ष लामो विवाद चलिसकेको छ तैपनि  संविधानसभा भित्र र बाहिरबाट यसको समाधान निस्किरहेको छैन – यो कुरा सर्वत्र थाहै छ। तपाईंले खोजेको समाधान संविधानसभाभित्र मात्र होइन बाहिर पनि हुन सक्छ होइन र ? तपाईहरु विवेकशील नेतृत्व हुनुहुन्छ त्यसैले समाधान जताबाट अाए पनि यदि त्यसले गाँठो फुकाल्छ भने त तपाईं त्यो मद्दत लिइहाल्नुहुन्छ भन्ने मेरो विश्वास छ। त्यसैले तपाईंहरुबीचको गाँठो फुकाल्न सयौं नेपाली विशषज्ञहरु मिलेर समृद्ध नेपालको लागि  हामीले नेपालको संविधानको प्रस्ताव गरेका छौं। एकचोटि राजनीतिक गतिरोधको समाधान यसमा पनि खोज्ने कि ?

तपाईंहरुको प्रमुख विवाद संघीयतामा, शासकीय स्वरुपमा, निर्वाचन प्रणाली र न्याय प्रणालीमा छ । एकपल्ट हेर्नुहोस् त, यी मुद्दालाई हामीले चाहिं कुन समाधानको बाटो समातेका छौं ?

पहिले संघीयताकै विषय हेरौं न त।

मूल कुरो जस्तोसुकै र जतिवटै संघ बनाए पनि त्यो संघ अाफ्नो खुट्टामा उभिन सक्नु त पर्यो, यसमा त तपाईको दुईमत नरहला, कि कसो? संघहरुले केन्द्रमै भर पर्ने खालको त खोज्नु भएको पक्कै पनि होइन होला ? एउटा विश्वविद्यालय बनाउन वा अस्पताल बनाउन पनि संघहरुले केन्द्रको अगाडि हात जोड्नु पर्यो भने जस्तोसुकै अधिकार र नियम संविधानमा उल्लेख गरे पनि यथार्थमा तुहिन्छ। एकचोटि सोच्नुहोस् त बाटो, पानी तथा हाम्रो बसाइँ सराइँ जहिले पनि उत्तर-दक्षिण नै भैराखेको छ। फेरि विश्वकै ठूला बजारहरु भारत र चीनलाई पनि यस्तै आकारका प्रदेशले छुनेछ। हाम्रा विशषेज्ञहरुले अनुसन्धान गरेर प्रस्ताव गरेका प्रदेशले कम्तीमा राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा २ खरबभन्दा बढीको योगदान गरिरहेका छन् भने यो अाफ्नो खुट्टामा उभिन सक्छ। अनि आउँने दिनहरुमा ती प्रदेश र अन्तर्गतका अञ्चलहरु पनि अत्यन्त सबल बन्ने सुनिश्चित छ जसले गर्दा केन्द्रमा भर पर्नुपर्दैन। त्यसैले मुलुकमा उत्तर र दक्षिण छुने ३ “सक्षम” प्रदेशहरु बनाउँदा कसो होला?

अब रह्यो संघीयतामा हाम्रो पहिचानको कुरो। हामीले हाम्रो देशका गौरवशाली विविध पहिचान बचाउन ती ३ प्रदेशलाई ३-३ वटा अञ्चलमा राखेर कुल ९ अञ्चललाई यस्तो अधिकार दिने प्रस्ताव गरेका छौं जसले स्थानीय पहिचान, भाषा, संस्कृति अादिको संवर्द्धन गर्नेछ। सन २०११ को जनगणना तथ्यांक अनुसार नेपालमा १२५ विभिन्न जात जाति तथा १२३ विभिन्न मातृभाषा छन्। यदि सबै जात जातिलाई अा-अाफ्नो जातीय पहिचान स्थापित गर्ने भनेर प्रदेश खडा गर्ने हो भने त हामीलाई १०० वटा राज्य-प्रदेशले पनि पुग्दैन रहेछ। त्यसैले के यस्तो सम्भव छ? त्यसैको विकल्पमा स्रोत र बहुपहिचानको आधारमा संघीयतामा जाँदा प्रदेश र अञ्चल सबल हुन्छ र त्यसपछि मात्र त्यहाँ भित्रको पहिचान, भाषा, संस्कृतिको संवर्द्धन गर्न सकिन्छ। होइन भने “पैसा न सैसा टिकी ट्यास ट्यास मात्र हुन्छ।” कि कसो?

www.leadnepal.com

अहिले काठमाडौं राजधानी देशका बाँकी भूभागको तुलनामा असाध्यै बलियो छ। त्यसैले हामीले प्रस्ताव गरेका छौं कि काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुर जिल्लालाई छुट्टै संघीय राजधानी क्षेत्र घोषित गरी अरु प्रदेशलाई अाफ्नै राजधानी बनाउन मिल्ने प्रावधान राखे सबै ठाउँका नेपालीहरु पनि काठमाडौंतिर अोइरिनुपर्ने बाध्यता धेरै हदसम्म कम हुने थियो। नेपाल काठमाडौंमा निर्भर हुनुपर्दैन थियो। साथै काठमाडौंबासी पनि आफ्नै किसिमले दीगो रणनीतिका साथ विश्वकै सुन्दर शहर बनाउने सपनामा लाग्न पाउने थिए।

सभासदज्यू, यसरी नै मुलुकमा ९ अञ्चल, ३ प्रदेश र १ संघीय राजधानी बनाए कसो होला?

अब लागौँ शासकीय स्वरुपको विषयमा। सभासद ज्यू, तपाईंलाई भन्दा बढी कसलाई थाहा होला र कि एउटा लोकतान्त्रिक विधिको शासन चलाउन सरकारका ३ प्रमुख अंग कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिका बीच आवश्यक समन्वय र सन्तुलन हुनुपर्छ।

(in Nepali) Nepal government structure in bibeksheel constitution

त्यसैले पहिले देशलाई विकासोन्मुख बनाउने कार्यपालिकाको व्यवस्थापनको विषयमा छिरौं।

नेपालीहरुलाई कस्तो प्रधानमन्त्री चाहिएको छ? बिगतको २० वर्षमा २० चोटी परिवर्तन हुने कि ४ वर्षसम्म ढुक्क भई एउटैले काम गरी देखाउने? सभासदहरुबीच मन्त्री बन्ने होडबाजीको चाप्लुसीप्रथा यथावत् राख्ने कि प्रधानमन्त्रीले ढुक्कसँग सक्षम विशेषज्ञलाई मन्त्री बनाउन पाउने? हामीले प्रस्ताव गरेको संविधानमा जनताले प्रत्यक्ष रुपमा प्रधानमन्त्री चुन्नेछन् र प्रधानमन्त्रीले नै तोकेको मन्त्रीपरिषद हुनेछ जसले देशलाई द्रूत विकासतिर लम्काउन सकून्। प्रदेशमा मुख्यमन्त्रीको चयनको पनि यही प्रकिया हुनेछ। अवश्य पनि यस्तो विकल्पमा तपाईं सहमत हुनुहुन्छ होला।

अब छिरौं स्थानीय र देशको नीति नियम बलियो बनाई राख्ने व्यवस्थापिकाको व्यवस्थापनको विषयमा।हामीलाई कस्तो नियम कानुन बनाउने सभासद्हरु चाहियो त? अवश्य पनि यस्ता सभासद जो विविध स्थानबाट स्थानीयहरुको बहुमतबाटै चुनिएका र दलका ठूला भनौदाका पछि नदौडिने खालका जसले अाफ्नै ठाउँ र देशको हितलाई सन्तुलन गरी दुवैको रक्षा गरुन्। यसै मर्मलाई संस्थागत गर्न हामीले केन्द्रमा व्यवस्थापिका दुई सभाको खाका प्रस्ताव गरेका छौं।

व्यवस्थापिका नेपालको Legislature of Nepal (8)

(माथिल्लो) राज्य सभामा हरेक अञ्चलबाट बहुमतको अाधारमा ३ सभासदहरु (हरेक) सीधै निर्वाचित हुने व्यवस्था मिलाएका छौं। यसले अञ्चलको हितमा काम गरिरहन र केन्द्रलाई नियन्त्रण र सन्तुलन गर्न मद्दत पुग्नेछ जसले गर्दा स्थानीय पहिचान र अधिकारको पनि रक्षा सदैव भैरहनेछ।

(तल्लो) प्रतिनिधि सभामा मिश्रित प्रणालीबाट निर्वाचित सभासद्हरु आउनेछन्। प्रत्यक्षबाट देशको जनसंख्यालाई १०० भागमा बाँडेर बनेको निर्वाचन क्षेत्रहरुबाट १०० सभासद बन्नेछन्। अनि त्यसको अाधा (५० जना) चाहिं समानुपातिक तरीकाले दलहरुले पठाएका बन्द सूचीबाट चुनिएर आउनेछन् ताकि दलहरुले देश बनाउन छुटाउनै नहुने व्यक्तित्वहरुलाई पनि नेपालको सर्वोच्च कानुन बनाउने निकायमा योगदान दिन पठाउन सकुन्।

प्रदेशहरुमा चाहिं एउटै प्रदेश परिषद हुनेछ जुन प्रतिनिधि सभाकै चयन पद्धति अनुरुप बन्नेछ। यस्तो मिश्रित प्रणालीबाट देश, प्रदेश, अञ्चलसम्म राम्रो नियम कानुन बनाउने र अनुगमन गर्ने प्रणाली बन्नेछ । अञ्चलमा अञ्चलबाट प्रदेश परिषदमा जाने सबै सभासदहरुले अाफ्नो अञ्चलको पनि मौलिक नियम कानुन बनाउन सक्नेछन्। यसले नेपालीहरुले खोजेको शक्ति पृथकीकरण र विकेन्द्रीकरणलाई सार्थक बनाउनेछ।

 

अब लागौं स्वतन्त्र न्यायपालिकाको व्यवस्थापनको विषयमा। संविधानको अन्तिम व्याख्या सर्वोच्च अदालतले गर्नेछ जसलाई स्वतन्त्र र चुस्त दुई तरीकाबाट बनाइनेछ। पहिलो तरिका, सर्वोच्च अदालतका हरेक न्यायाधीशको पदावधि १० वर्ष तोकेर। यसो गर्दा उनीहरुलाई निष्पक्ष तथा स्वतन्त्र तरीकाले काम गर्न सजिलो हुनेछ। अनि न्यायलयमा हुने भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती रोक्न ‘जुरी’ प्रणाली अपनाउने व्यवस्था छ। ‘जुरी’ प्रणाली अर्थात धेरै जसो मुद्दा न्यायाधीशको प्रत्यक्ष निगरानीमा जनताको मुद्दा जनताले नै निधो गर्नेछन्। यसले नागरिकलाई अाफ्नो देशको कानुन र न्याय प्रणालीलाई नजिकबाट सिक्ने मौका पनि दिनेछ, जसले गर्दा देशको नियम कानुनमा अाम नेपालीले पनि स्वामित्व ग्रहण गर्नेछन्।

तर कहिलेकाहीं नेपाल सरकारका यी  तीन अंगहरु वीचमै बेस्मारी गाँठो पर्न जान्छ। यो यथार्थलाई नकार्न मिल्दैन – लोकतन्त्रमा यस्तो हुन्छ बेला-बेलामा। नेपालको अहिले र अर्को एक जीवनकालसम्मको परिस्थितिलाई मध्यनजर गरी एउटा गाँठो फुकाउने निकाय पनि चाहिन्छ भन्ने कुरामा दुई-मत नरहला सभासदज्यू। त्यसैको लागि नै हामीले अालंकारिक राष्ट्राध्यक्षको परिकल्पना गर्यौं। उनी संविधानका संरक्षक हुनेछन् जसले आवश्यक परेको बेला गाँठो फुकाउने कार्य पनि गर्नेछन्।

यस्तो शासकीय स्वरुपले हाम्रो विविधतालाई एक बनाई राख्ने न्यायोचित, नैतिक प्रणाली बनाउनेछ।

सभासदज्यू, अब रह्यो निर्वाचन प्रणालीको मु्द्दा। हामीलाई धेरै नियम होइन, बनेकै नियमको सही पालना, त्यो पनि समयमै चाहिएको छ कि कसो? संविधानमै निर्वाचन नियमित हुनैपर्ने प्रष्ट प्रावधान राखिदिएपछि निर्वाचन अायोगले निश्चित समयमै स्थानीयदेखि केन्द्रसम्मको निर्वाचन गर्नेछ। यसो गरे तपाईं सभासद्हरु पनि ढुक्क भएर निर्वाचनमा जानु हुनेछ र जितेपछि ढुक्कसँग नीति निर्माण गर्न सक्नुहुन्छ। अनि कुनै पनि सभासदले स्थानीय निकायको काम भए नभएको हेरे मात्र पुग्छ, अाफैले त्यसको ठेक्का लिई राख्नु पर्ने बाध्यता रहँदैन। निर्वाचनमा पैसाको प्रभाव न्यून पार्न र धाँधली रहित राख्न पारदर्शिता र अनुशासन लागु गर्न निर्वाचन अायोगलाई शक्तिशाली अधिकार दिए कसो होला?

तपाईंहरुमा खुल्दुली होला हामीले प्रस्ताव गरेको संविधानले समावेशितालाई कसरी हेरेको छ?

पहुँचवालालाई होइन, साँच्चिकै पिछडिएका विपन्नलाई समावेश गरिएको छ यो संविधानमा। जातमा होइन, आर्थिक वर्गमा आधारित समावेशिता हुनेछ। एक पल्ट सोच्नुहोस् त – तपाईंले बनाउन लागेको नेपालको संविधानको मूल मर्म पनि सयभन्दा बढी जातिहरु हर एक भित्र पिछडिएका विपन्न वर्गलाई बाँकि जत्तिकै सक्षम अनि समृद्ध बनाउनु होइन र?

तपाईंलाई लाग्ला के हेर्ने यस्तो संविधान दुई-तीन जनाले कोठा भित्र बनाएको तर होइन, यसमा तपाईंहरु जस्तै सयौं देशभक्त नेपालीको अथक मिहिनेत परेको छ। एक सुका पनि पारिश्रमिक नलिई देशभरिका आमनागरिकको भावना बुझी सयौं देशभक्त नेपाली कानुनविद्, सामाजिक वैज्ञानिक, विशेषज्ञ र पेशाकर्मीहरु मिली यो संविधान प्रस्ताव गरेकाछौँ र अहिले पनि सुधार हुँदैछ। यो संविधान बनाउनको लागि जग पहिलो संविधानसभा भंग भएको बेलादेखि नै शुरु गरेका हौँ। त्यसैले गंभीर भएर पढिदिनुहोला सभासद महोदय !

अन्त्यमा म तपाईंलाई एउटै कुरामा ध्यानाकार्षण गराउन चाहन्छु। कुनै पनि संविधान नैतिकता विना सार्थक हुन्न, बनाउन र कार्यान्वन दुवैमा इच्छाशक्ति र इमान्दारी चाहिन्छ। प्रणाली अनुरुप चले मात्र देश समृद्ध बन्छ। संविधान त्यही राज्य व्यवस्थापन गर्ने प्रणाली हो जसलाई सफल पार्न अब तपाईं -हामी सबैको नैतिकता र मिहिनेत दुवै चाहिन्छ। संविधान समयसापेक्ष बनाऔं अनि सुधार गर्दै लैजान मिल्ने बनाऔं। हामीले बनाएको यो संविधान अब तपाईंलाई सुम्पिदैछौं। समयमै संविधान दिनुहोस्। अझ राम्रो बनाउन अहिलेको युवा र त्यसपछिको नव-पुस्ता तयार हुँदैछ।

यदि यसो गर्न सक्नु भएन भने एक दिन चाँडै नै अाउनेछ जुन बेला जनता अाफैले सिधै बैकल्पिक संविधान चुन्नेछन् तपाईको सहयोगै नलिईकन।

धन्यवाद सभासदज्यू।

हामीले बनाएका नेपालको संविधानको प्रस्ताव विस्तृतमा पढ्न यहाँ जानुहोला।
www.leadnepal.com/nepalconstitution

उज्वल थापा


 

य़सको एक संस्करण अनलाईन खबरमा प्रेसित भएको छ।

 

 

नयाँ शक्ति बनाउने कि जगाउने ?

सेतोपाटी पत्रिकामा पढ्नको लागि

नेपालमा नयाँँ शक्ति बनाउने तर्क धेरै सुनियो। खुशी पनि लाग्यो किन कि म अाफै नयाँ शक्ति बनाउन मैदानमा उत्रिएको छु। त्यसैले तपाईँ समक्ष म अाफ्नै एउटा अनुभव यहाँ बाड्दैछु।

 मुल कुरो नयाँ शक्ति बनाउनु अघि अाफै भित्र भएको शक्ति यानी कि विवेकलाई जगाएर त्यसको निरन्तर प्रयोग गर्नु जरुरी छ। यदि समाजमा विद्दमान कु-संस्कार वा अहिलेका नेतृत्वको पूर्ण असफलताले तपाईको निन्द्रा हराम गरेको छ भने वा सर्वसाधारण नेपालीको यस विषयमा चकमन्न मौनता र जताततै नैतिकता लत्याई अपनाएको छाडापन जस्ता हरकतले तपाईलाई उकुसमुकुस बनाएको छ भने तपाईभित्र विवेक जाग्न खोजेको यो प्रष्ट संकेत हो।

राजनीतिलाई फोहरी खेल भन्दै पन्छिने हामी धेरै नयाँँ शक्ति कुरी बस्छम् तर अाफू भित्र भएको शक्ति ‘विवेक’ लाई जगाई प्रयोग गर्न भने अाँट्दैनौ। अनि कस्तुरी जस्तै अाफ्नै वासनाको खोजीमा टाढाटाढा भौँतारिदै हिँड्छौ। जब अाफू भित्र जाग्दै गरेको विवेकलाई प्रयोगमा ल्याउँछौँ यसैले नै  नयाँ शक्तिको मुळ फुटाउनेछ। विवेक जागेकाहरु जब अाफै शक्तिमा परिणत हुन्छौँ अनि हामीहरु संगठित हुदाँ नै समाजमा “नयाँँ शक्ति”को रुपमा कहलिन्छौँ। त्यसैले नेपालमा नयाँ शक्ति बनाउन आफै भित्र सुतेको शक्तिलाई पहिले जगाउनु पर्छ। यसमा हामी सबै प्रष्ट भए हुन्छ।

मानौ या नमानौँ, हाम्रो देश अहिले हाम्रो लागि तेस्रो प्राथमिकतामा पर्छ। पहिलो प्राथमिकता हाम्रो घर-परिवार छ भने दोस्रो प्राथमिकता हाम्रो पेशा-व्यापार बनेको छ। अनि तेस्रोमा मात्र समाज र देश। यदि तपाईं एक असल नागरिक बन्न चाहनुहुन्छ भने यो पनि ठीकै छ। पहिले घर परिवार राम्ररी सम्हाल्नुस् । दोस्रो, आफ्नो काम राम्ररी गर्नुहोस् अनि अाफूले बचाएको समय समाज वा देशको सेवामा लाग्नुहोस्। तर यदि तपाईं नागरिक मात्र नभई अाफैमा शक्ति जगाउन चाहनुहुन्छ तपाईको प्राथमिकता जत्ति घर-परिवार र पेशा-व्यापार हो त्यत्ति नै समाज वा देश पनि हुनै पर्छ।

विवेकको जागरण तपाईंमै निर्भर छ। जबसम्म तपाईंमा म राजनीतिलाई व्यवहारमा ढाल्छु भन्ने इख आउँदैन तबसम्म यो नयाँ शक्ति तपाईं भित्र बस्दैन। जब सम्म अरुले अाई बनाइदेला भन्ने अल्छीपन तपाईं त्याग्न सक्नु हुन्न, तपाईं कुनै पनि सकारात्मक शक्तिको हिस्सा बन्न सक्नु हुन्न। यदि तपाईं बलेको अागो ताप्दै बस्ने खालको हुनुहुन्छ वा मेरो गोरुको बाह्रै टक्का भन्ने सोच बनाई बस्नु भएको छ भने यी कुसंस्कार नत्यागी तपाईंमा नयाँँ शक्ति जाग्दैन । कोठाभित्र रमाउँदै ठिक्क हुने अनि भोलि उठ्दा चट्ट देश बनेको हेर्न पाऊँ भनी कामना गर्नेमा पनि यो जाग्दैन। यो नेपाल कहिले ढल्छ र अर्को नेपालमा तु जान पाउँ भनी सोच्नेहरुमा होस् वा “यस्तै हो केही हुनेवाला छैन” भनिभनी गनगन गर्दै हिडेर पनि विवेक कदापि जाग्दैन।

नयाँँ शक्ति (विवेक) कसरी जाग्छ त? नेतृत्व आफैँ बन्दैन, यो त बनाइन्छ भन्ने कुरा जब मनन गर्न थाल्नु हुन्छ तब नयाँँ शक्ति जाग्न थाल्छ तपाईँमा। जब बिदेशीको बनिबनाउ स्वर्गमा पलायन हुनुको सट्टा यही भत्केकै स्वर्ग बनाउन कस्सिनुहुन्छ, तब नयाँँ शक्ति जाग्छ तपाईँमा। जब ‘हुने खानेलाई होइन, हुँदा खानेलाई खुवाउने’ जोश अाँउछ तब विवेक जाग्न थालेको प्रत्यक्ष महसुस गर्नु हुन्छ। जब बोल्ने-लेख्ने-पढ्ने लाई मात्र होइन गर्नेलाई पनि पालो दिन थाल्नुहुन्छ, तब जाग्छ विवेक। जब सकारात्मक बिचार सँगै सत्‌कर्मले दिन कटाउन अाँट्नुहुन्छ, तब जाग्छ यो “नयाँँ शक्ति”। जब अाफ्ना हरेक कार्यमा एक पल्टको दान नभई लगानी नै गर्न तम्सिनु हुन्छ, तब जाग्छ विवेक। अनि न हाम्रो देश तात्नेछ नयाँँ शक्तिको उर्जाले।

मान्नुहोस् नयाँँ शक्ति अहिले पनि तपाईं बाहिर होइन, तपाईं भित्रै बन्दै छ। त्यसलाई अात्मसात् गर्नुहोस् र अाफै विकल्प बन्नुहोस्। म विश्वस्त छु, तपाईँ-हामीलाई यसरी विवेक बोकी नेपाली राजनीतिको पोखरीमा हाम्फाल्दै सफा गर्दै गरेको देख्नेहरु सबैमा नयाँँ शक्ति पलाउन थाल्नेछ। भारतको दिल्लीमा भरखरै अाम अादमी दलले जित्नुको पछाडी दिल्लीवासीहरुमा पर्याप्त मात्रामा विवेक जाग्न थालेको प्रमाण हो। नेपालमा पनि यो संख्या उत्साहजनक रुपमा बढ्दैछ। त्यसैले अब नकुर्नुहोस् विवेक जगाउन तिर लाग्नुहोस्।

नेपालमा हामी धेरैले नयाँँ बन्ने शक्तिमा दमदार मार्गदर्शन, नेता, स्रोत, सदस्य सबै एकै चोटि खोज्दैछौँ। नयाँँ शक्ति शुरुमै पाको हुँदैन, पाकोपन तपाईँ-हामीले थप्नुपर्छ। भरखर बामे सर्दै गरेको बालक जस्तै बेलाबेलामा लड्छ पनि, उठाउने र तहलाउने जिम्मा तपाईं हामीले लिनै पर्छ। कुनै बन्दै गरेको नयाँ शक्ति परिपक्व लागेन भने परिपक्व बनाउन आउनुहोस्। किनारमा चाहिँ नबस्नुहोस्।

अन्तत: नेपालमा नयाँँ शक्ति बनाउने ठेक्का कोही एक व्यक्ति, एक परिवार वा एक समूहले पाएको होईन। जति ठेक्का अरुले पाएका छन् त्यत्ति नै ठेक्का नेपाल अामाले तपाईंलाई पनि सुम्पेकी छिन्। तसर्थ: तपाई भित्रैको त्यो उर्जाशील ईच्छाशक्तिलाई अगाडि नबढाए सम्म कुनै पनि नयाँँ ‘शक्ति’ बन्न सक्दैन।

जब तपाई विवेकशील हुँदै जानुहुन्छ, समाज विवेकशील बन्दै जान्छ। अन्तत: देश विवेकशील बन्छ। मैले बुझेको ‘नयाँँ शक्ति’ को परिभाषा यही हो नेपालमा। म विश्वस्त छु अबको ‘नयाँ’ अर्थात विवेकशील शक्तिको उदय तपाईं-हामी भित्र र तपाईं-हामी मिलेरै हुनेछ।

Why did we write our own constitution of Nepal?

There comes a day in our lifetime when we Nepali must choose a path that will decide the future of our country.

Today, we are at the cross-roads and must make a choice: Do we unite Nepali of all ages, ethnic groups and beliefs to transform Nepal into a shining beacon of humanity? Or, do we accept Nepal as a failed nation?

Our common sense tells us, “It is our right to live free in a Nepal ruled by law.”  Therefore, it is our responsibility to rise against anyone who restricts us from our non-negotiable rights. Should Nepal’s rulers withhold us from our rights, it becomes our duty to organize ourselves to protect our rights. Standing up for these rights ensures that our government always remains a servant of us citizens, never our master.

Our constitution is our right! Timely delivery of constitution is non-negotiable. Each day we delay this, countless Nepali die inside and outside the country because of Nepal’s failed system. Millions of Nepali are forced to take extreme measures to survive. Many leave the country. Those who stay behind face the harsh realities of absence of law, pervasive criminal corruption, lawlessness and denial of justice. While we Nepali suffer in millions, our rulers fail to rise above their myopic party politics. They claim Nepal will be better after declaration of the new constitution, which they never show. As our society slowly degenerates,  ‘bibek’ is getting replaced by ‘bal’ as a new generation grows up seeing ‘hopelessness, corruption and apathy’ all around.

 Our representatives have taken hundred of billions from us to build this constitution. Yet, they continue to fail miserably after 6 agonizing long years. They repeatedly make baseless promises.  However, they never deliver that one unifying law, our constitution. What crime is worse than this?

 Enough is Enough! We must build an alternative. This is why BibekSheel Nepali united concerned citizens from all walks of life to build and publish a new constitution on Magh 8, 2071. We have not spent a single paisa of Nepali taxpayer money and have delivered a working constitution for the Nepali people.

You may ask – why have we created the Nepali Constitution when those elected to do so have failed?

We wanted to prove that Nepali constitution can be built on hope, not fear. It can be built with honest intentions. It can be built by diverse people from different walks of life without wasting billions and years fighting. Nepalese must unite if those sent to work for us, fail.

Overall, we wanted to offer Nepali people an option. You might further ask, what are the major attributes of our version of the Nepali Constitution, and why should Nepali people care?

We started building this constitution 3 years ago. During this time, we asked – What will create the environment for fair prosperity of all Nepali people? What will deliver timely and adequate justice? What will lay the foundation for the right leadership to lead successive governments that deliver to the people? What will free our elected officials from being held hostage by party or tribe or caste or sex? What will hold timely elections? What will give strong mandate (space and time) to leaders to deliver their promises? What will allow equality among citizens without discrimination? What will protect the tradition and culture of Nepal’s diverse groups while allowing cultural harmony?

We believe our published Nepal constitution 2071 has balanced solutions to the above questions. It is pragmatic and an evolving law of our land.

You may add – how did all this start?
Our constitution building process started the day after the first Constituent Assembly was dissolved on May 28th 2012, nearly 3 years ago.

We looked around us. We took lessons from hundreds of citizens’ gatherings to understand our society. We consulted with experts holding differing stands to educate ourselves on the complexities of the problems. Then painfully, one by one, we assembled volunteers from all walks of life who believed in our vision of creating a prosperous Nepal within our lifetime. We used technologies like the internet to bridge distances and collaboration gaps.

We looked outside. We researched 18th century constitutions like that of the USA. We studied 20th century constitutions like those of South Africa and Switzerland. We analyzed those that didn’t have one, like the UK. We evaluated those of emerging economies in South America and Africa as well as our immediate neighbors in the north and south. We found how they were succeeding but also had painfully learnt their lessons and how they found solutions. We also learnt Nepal with its diversity and geo-political location needs to find its own path and cannot blindly follow the paths of other nations.

In 2013, we literally walked for months, collecting dreams of thousands of Nepali people from all fourteen zones of Nepal. We continued studying the differences inside the Constituent Assembly over the last 6 years. We finally came together to draft a constitution that was simple for an ordinary Nepali to understand, and mature to become the law of our land.

What is amazing is – not a single paisa has been paid to the hundreds of reviewers and contributors involved!

Our constitution building process continues. We have published our first draft. We will incorporate more citizen concerns and aspirations so all Nepali will unite to own this constitution. After all, this is a constitution built from the dreams of all Nepali we have interacted with over the last few years.

We hope that our published constitution will be owned by Nepali citizens and by the constituent Assembly of Nepal. We hope more Nepali will improve it and tell their constituent assembly members what they want.

We have in our constitution tried hard to find a middle ground to address the great divide inside the constituent assembly and outside specially on the issues of federalism, identity, style of governance and election systems. We hope this will inspire even the Constituent Assembly members to find answers to their differences and learn from our proposed models. We have taken a middle path to building this pragmatic constitution that works for now and for our important future. We hope this will bridge the gaps between us Nepali people and unite all Nepali who believe in common sense.

Nepal’s Constitution should be of the people, for the people and by the people.

It is time Nepali people have an option to choose.

To read the Nepal Constitution BibekSheel Nepali has proposed, please go here: www.leadnepal.com/nepalconstitution

 

Warm Regards,
Ujwal Thapa
Chairperson,
BibekSheel Nepali.

 

 

Federal Republic of Nepal
Federal Republic of Nepal
English version of Nepal government structure in bibeksheel constitution
Nepal government structure

 

How is  the legislature elected in Nepal ?
How is the legislature elected in Nepal ?

 

– Read on Myrepublica daily here.

जब दल बन्छ – तब न देश बन्छ !

शक्तिमा पुग्न सिपालु। चलाउन भने मरु ?

अहिलेका प्रमुख राजनीतिक दलहरु सरकारमा पुग्न निकै सिपालु छन्। यसमा कुनै दुईमत रहेन। एक पछि अर्को दल पालै पालो निरन्तर सत्ता पुगेको इतिहासले प्रश्ट देखाँउछ। तर सत्तामा पुगे पछि सरकार चलाउन भने असक्षमै ठहरिएको इतिहासले प्रश्ट देखाउँछ। देशकै संविधान पटक पटक बनाउन असक्षम हुनु एक प्रमुख कारण पनि यहि हो।

हाम्रा दलहरु राज गर्न किन असक्षम छन्?

मुल कारण हाम्रा दलहरुले बनाउने नेतृत्वमा ‘राज्य व्यवस्थापन’ गर्ने सीप नभएरै हो। प्रजातन्त्रमा राज्य व्यवस्थापन भनेको त्यस्तो सीप हो जसले सरकारका ३ प्रमुख निकाय न्यायपालिका, व्यवस्थापिका र कार्यपालिका बीच नियन्त्रण र सन्तुलन गरि चलाउन सक्छ। यी ३ निकायलाई सहि व्यवस्थापन गरी शाषण गर्ने कुनै पनि सरकार दिगो, जनउत्तरदायी र प्रजातान्त्रिक रहन्छ, अर्थात सफल बन्छ। यहि नियन्त्रण र सन्तुलनको सहि व्यवस्थापन गर्ने सीप हाम्रो प्रमुख दलका नेतृत्वमा नभएकाले नै हाम्रो देश एक-पछि अर्को संक्रमणमा छिरी रहेको छ।

लोकतन्त्रमा राज्य हाँक्ने नेतृत्व राजनीतिक शक्तिहरु बाटै निखारिएर आँउछ। समस्या यहिँ नै देखिन्छ। अहिलेका कुनै पनि प्रमुख राजनीतिक शक्ति भित्रको प्रणाली हेर्नु भयो भने उनको संरचना “शक्ति प्राप्ति”को लागि मात्र चुस्त बनाईएको हुन्छ – “शक्तिको सहि उपयोग” को लागि बनाईएको हुन्न। तर शक्तिको सहि उपयोग भनेकै ‘राज्य व्यवस्थापनको’ सीप हो जुन बिना त्यो शक्ति असफल नै रहन्छ।

मेरो तर्क यत्ति हो कि यदि राजनीतिक दलहरु देश चलाउन सफल हुन चाहन्छन् भने उन्‌का नेतृत्वले आफ्नो दल भित्रै “राज्य व्यवस्थापन”को निरन्तर अभ्यास गरिरहनु पर्छ। यस्तो महत्वपूर्ण सीप सत्तामा गईसकेपछि सिक्न समय नै रहँदैन। यदि आफु भित्रै बाट राज्य व्यवस्थापन गर्न सक्ने नेतृत्व उत्पादन गर्न सकेन भने जुनै शक्ति पनि सत्तामा पुगेपछि अहिले जस्तै बाटो बिराई राख्नेछन्।

बर्तमान राजनीतिक दल भित्र प्राय कस्तो संरचना छ त?

दलका केन्द्रिय समिति सत्तामा पुग्न आत्तुर नेतृत्वकै सत-प्रतिशत बाहुल्य छ। उनीहरुलाई नियन्त्रण र सन्तुलन गर्ने कोहि पनि हुन्न र राज्य व्यवस्थपान सिकाउने कुनै पनि प्रणाली छैन। यहिँ बाट नै कुशासनको जड शुरु हुन्छ। यस कुशासनलाई जरैबाट उखेल्न नविन २१ वौँ शताब्दी सापेक्ष ‘राज्य व्यवस्थापन” गर्न  सक्ने सक्षम नेतृत्व बनाउने संयन्त्रको आवश्यकता पर्छ। म त्यस्तै एक संरचना प्रस्ताव गर्न चाहन्छु।

एउटा २१ वौँ शताब्दी सापेक्ष राजनीतिक दलको भित्र कस्तो संरचना हुन्छ?

 त्यस दलको केन्द्रिय समिति ३ स्वायत्त निकायमा बाँडिएको हुन्छ – व्यावस्थापिका, न्यायपालिका, कार्यपालिका।

Ideal 21st century political party structure in Nepalपहिलो निकाय देश हाँक्न चाहने नेताहरुले ओगोटेका हुन्छन् जसलाई दलको “व्यवस्थापिका” भनिन्छ (राज्यको जस्तै)। उनीहरुलाई योग्यतामुखी तरिकाले यहाँ चयन गरिनेछ।

 दोस्रो निकाय दलको यस्तो निकाय हो जसले संगठनको व्यवस्थापिका जस्तै उत्तिकै १/३ शक्ति बोकेको हुन्छ। यहाँ यस्ता व्यक्तित्वले हुन्छन्‌ जसले संगठनको मुल मर्म, मार्गदर्शन र विधानको संरक्षन गर्छन्। यसले हरेक सदष्यलाई कुनै पनि कार्य गर्दा दलको विधान अनि देशको संविधान संवत काम गरेको छ कि छैन सल्लाह दिई राख्छ, खबरदारी गरिरहन्छ र परि आए कारवाही पनि गर्नेछ। यस निकायको मद्दतले दलका हरेक सदष्यले आफु ठीक बाटोमा हिँडी राख्न र न्याय सम्मत किसिमले अभियान, समाजसेवा र शक्ति प्राप्तिको अभ्यास गर्छन्। धेरै हदसम्म देशको न्यायपालिकाको जस्तै भुमिका हुन्छ।

 तेस्रो निकाय: कार्यपालिका दलको बाँकी १/३ शक्ति बोकेको स्वायत्त निकाय हो जसले दलको प्रशासन चलाँउछ। कार्यपालिकाले दलका नेताले चलाएका अभियानलाई चुस्त, पारदर्शी र दिगो व्यवस्थापन गर्ने काम गर्छन्। दल भित्र यसको भुमिका देशको प्रशासनको जस्तै रहन्छ। जसरी राज्यको श्रोत व्यवस्थापन सरकारको कार्यपालिकाले गर्छ, त्यसरी नै दलको श्रोत व्यवस्थापन पनि दल भित्रको कार्यपालिकाले गर्छ। यसको निगरानीमा दलका हरेक सदष्यले दलको चुस्त कार्य व्यवसथापनको अभ्यास गर्छन्  र त्यहि सीप वडा, गाउँ, शहर, क्षेत्र देखि केन्द्र सम्म व्यवहारमा ढाल्छन्।

यदि सबै दल भित्र यसरी नै केन्द्र देखि एकाई सम्मै यहि ढाँचा संस्थागत गरियो भने वडा देखि नै दलका प्रत्यक सदष्यहरु (देशका भावी नेतृत्व) राज्य व्यवस्थापनको सहि अभ्यास गर्ने छन्। हरेक कार्यमा दलका सदष्यले राज्य सन्चालनमा चाहिने सन्तुलन देखि नियन्त्रण, अनुशासन देखि श्रोत व्यवस्थापन, नीति निर्माण देखि पारदर्शीपन, जवाफदेहिता देखी ‘सेवक सरकार’ मनोवृति आदि अभ्यास गर्दै जानेछन्। यसरी दलका हरेक नेतामा  सरकार नपुग्दै पनि राज्यका बिभिन्न निकायलाई संयम, चुस्त र कुटनीतिक तवरले सफल कार्य व्यवस्थापन गर्ने सीप बिकास भएको हुन्छ।

अब एक पल्ट मानौँ कि यस्तो २१ वौँ शताब्दीका कुनै दलको संरचनाबाट अभ्यास गर्दै गर्दै भोळी एक नेता देशकै मन्त्री भए रे। त्यहाँ पुगी उनी कसरी प्रस्तुत हुन्छन् त? पहिलो कुरो त यी नया मन्त्रीका नैतिकता र अभिप्रायमा शंका गर्ने ठाँउ रहन्न किन भने बर्षौँ सम्म उनलाई आफ्नै दलको न्यायापालिकाले नजिकबाट निगरानीमा राखेर ‘फिल्टर’ गरिरहेको हुन्छ। अनि देशको कार्यपालिकालाई कसरी काम गराउने कुरामा उनलाई खासै टाउको दुखाई हुँदैन किन कि बर्षौँसम्म दल भित्रैका प्रशासकहरुसँगै मिलेर कुशल प्रशासन व्यवस्थापन गर्ने अनुभव बुटली सकेका हुन्छन्। उनी दल भित्रै व्यवस्थापिकामा बसी धेरै सँग मिलेर नीति नियम तयार गर्ने काम गर्दा गर्दै खप्पिस भईसकेका हुनाले देशलाई चाहिने नीति नियम अरुसँग मिलेर बनाउन पनि गाह्रो भएन। यी मन्त्रीले आफ्नो काम शुरु गर्छन् न्यायपालिकासँग उचित परामर्श गरी, व्यवस्थापिकासँग नीति नियम समयमै संसोधन गराई कार्यपालिकाको मद्दतले शशक्त कार्यन्वन गर्न पुग्छन्। यसरी उनी आफ्नै कार्यकालमा शक्तिको सदुपयोग भरपुर गर्छन्। यसरी यी दलका नेतृत्व र दल देशका सफल शासक बन्छन्।

२१ वौँ शताब्दीमा विधिको शासनमा चल्न-चलाउन सक्ने अनि नीति-नियमको सहि र समयमै कार्यन्वन गराउन सक्ने नेतृत्वले मात्र हाम्रो देशलाई संमृद्ध बनाउन सक्छ हाम्रै कालखण्डमा। देश बनाउँछु भन्दै हिँडनेले जब देश चलाउने सीपहरु यसरी आफ्नै दल भित्र सिक्दै जानेछन्, सरकारमा पुगेपछि शक्तिको सहि उपयोग सजिलै सक्नेछन्।

 त्यसैले हरेक राजनीतिक दललाई मेरो बिनम्र अनुरोध: परिवर्तन आफै भित्रबाट शुरु गर्नुहोस् – आफ्नो संगठन भित्र यस्तै २१ वौँ शताब्दी समय सापेक्ष राज्य व्यवस्थापन प्रणाली अपनाउनुहोस्।

जब दल बन्छ – तब न देश बन्छ।

 

 उज्वल थापा
लेखक विवेकशील नेपाली दल का अध्यक्ष हुन् र यो दलको संरचना माथी प्रस्तावित ढाँचामै चली रहेको छ।

नागरिक पत्रिकामा पुश ३० गते छापिएको थियो

 

देश बनाउने सकारात्मक शक्तिलाई केले रोकेको छ?

Read in English

सकारात्मक शक्तिलाई केले रोकेको छ? (सेतोपाटी पत्रिकामा पढ्नुहोला)

प्रतिभाशाली नेपालीको कमी छैन। देशलाई माया गर्ने नेपाली पनि हामी उत्तिकै छौँ। हरेक दिन कुनै न कुनै अब्बल नेपालीले राष्ट्रको शिर ठाडो राखेको खबर सुनेकै छौँ। हामी नेपाली बाहिर गएर पनि मलेशियादेखि अरब देशहरु धानेकै छौँ भने भित्रै बसेर पनि आफ्नै लगन र मिहिनेतले नेपाल धानेकै छौँ। तर यत्ति धेरै राम्रा र प्रतिभाले भरिएको देश एकपछि अर्को बिपत्तिमा छिरेको छिर्यै छ त। पटकपटक असफल साबित हुँदा पनि उही नेतृत्वले राज गर्ने मौका पाएकै छन् त।

एकपल्ट सोच्नुस् त- अहिले यत्तिबिघ्न राम्रा र प्रतिभाशाली नेपाली हुँदाहुँदै किन सकारात्मक शक्तिले हाम्रो देशको नेतृत्व लिन सकेको छैन? सकारात्मक शक्तिलाई केले रोकेको छ यहाँ?

तितो यथार्थ यही हो- प्रतिभाशाली र ‘आफूलाई राम्रो  मान्ने’ नेपालीले नै रोकेका छन् सकारात्मक शक्तिलाई

तपाईलाई नराम्रो लाग्ला, अविश्वास पनि लाग्ला र सोध्नु होला- कसरी यस्तो पवित्र काममा हामी ‘राम्रा नेपाली’ नै बाधक भयौँ र? कारण- हामीभित्र केही नजानिँदो कुसंस्कार हावी छन्।

जस्तो कि …

१. ‘कोठाभित्र रमाउँदै ठिक्क… ‘

हामी कोठाभित्र रमाएका छौँ र समग्र घरलाई बिर्सेका छौँ। देशको एक क्षेत्रमा उत्कृष्ट बनेका छौँ तर उत्कृष्टहरु बीचको सहकार्य गरी प्राप्त हुने ठूलो प्रतिफल देशलाई दिन सकेका छैनौँ। अरु देश बनाउनेलाई मद्दत गर्दा आफूमा कतै दाग, हिलो, फोहर पो लागिहाल्छ कि भनी डराउँछौँ। अनि देश जति गनाए पनि नाक थुन्दै अा-अाफ्ना ‘कोठा’ मै रमाउछौँ।

२. ‘भोलि उठ्दा चट्ट देश बनेको हेर्न पाऊँ’

सिन्को नभाँची अकस्मात् देश र समाज सब ठीक भएको हेर्ने अपेक्षा राख्छौँ हामी। भर्खरै बामे सर्दै गरेको देश बनाउने राम्रा अभियान, सन्जाल, समूहहरु हाम्रो आँखामा त पर्दै पर्दैन। कारण, उनीहरुले गरेका कामका परिणाम त आजको भोलि आउनै सक्दैन। तर, हामीलाई परिणाम आजको भोलि नै चाहिएको हुन्छ।

३. ‘मेरो गोरुको बाह्रै टक्का’

कसैले शुरु गरेको सकारात्मक परिवर्तन हाम्रै तरिकाले चलेको देखेनौँ भने दुई सेकन्डमै त्यसरी त कामै छैन भनी आफैँ पाखा लाग्छौँ। आफूले देखाएकै बाटोमा हिँडेमात्र कुनै ठोस् समाधानमा पुगिन्छ भन्ने अभिमान छ हामीमा। प्रतिभाशाली नेपालीलाई एक ठाँउमा उभिएर राष्ट्रको समस्या समाधान गर्न हाम्रै अहंकारले रोकेको छ।

४. ‘यो नेपाल कहिले ढल्छ र अर्को नेपालमा जान पाउँ’

अझै यही भ्रमको खेती गरी बस्छौँ हामी। ‘कैले कली देवता आएर सखाप पार्छ अनि नयाँ नेपालमा जान पाउँ! कहिले पशुपतिनाथ रक्षा गर्छन् ‘हामी’ सभ्यलाई! कहिले जंगबहादुर निस्किन्छ र सबै दुष्टलाई काट्छ! कहिले… … ‘ यसरी हामी विकल्प बनाउनुभन्दा काल्पनिक विकल्पमा जान कुरिरहेका छौँ।

५. ‘बलेकै आगो ताप्ने हो’

हामी जहिल्यै बलेकै आगो ताप्न तम्सिन्छौँ। कसरी बल्यो, किन बल्यो बालै मतलब छैन। कयौँ बेला त हामी समाजका भ्रष्ट, गैरजिम्मेवार, विवेकहिनले बालेकै आगो ताप्दै रम्छौँ। परिवर्तन गर्नेहरुले बाल्न दु:ख गरेको देख्दा-देख्दै पनि सिन्को भाँच्दैनौँ। उल्टो आगो कहिले बालिसक्ला र ताप्छु भनी कुर्छौँ।

६. ‘पक्कै डलर खेती गरी रा होला’

कसैले केही राम्रो शुरुवात गरेको देख्यौँ भने मनभित्र दर्जनौँ शंकालु सोच आइहाल्छ। शंकै-शंकाले आफूभित्रको आस्था र सहयोगको भावनालाई निमोठिहाल्छ। फ्याट्ट कतै आफ्ना शंकालु दृष्टिकोण राखिदिन्छौँ, त्यही कुरो एक कान दुई कान हुँदै सत्य बन्छ। राम्रा गर्ने खोज्ने थाहै नपाई एक्लिईन्छन्। यसरी नजानी नजानी नै खुट्टा तान्ने संस्कारका प्रवर्धक हुन्छौँ।

७. ‘यहाँ यस्तै हो। केही हुनेवाला छैन’

यो देशमा अब केही हुदैँन भन्दै हामी आफूभित्र पनि डर जगाउँछौँ, गर्नेको पनि हौसला रित्याउँछौँ। जेको पनि सकारात्मक भन्दा बढी नकारात्मक तात्पर्य नै निकाल्ने गर्छौँ। यी मनको पिपले वरिपरि बल्न लागेको ऊर्जालाई पनि निभाउने काम गर्छौँ।

८. ‘भै हाल्छ नि, गरि हाल्छु नि – नो प्रोब्लेम्’

प्राय हामी ‘नाइँ’ भन्नै सक्दैनौँ। फेसबुकमा दश जनाले ‘आाउछुँ’ भन्छौँ तर वास्तवमा आउँछौँ मात्र एक। ‘मुखले आश्वासन, खुट्टाले धोका दिने’ चलन बोकी हिँडेका छौँ। आश्वासन भंग गर्न चानचुने कुरा लाग्ला तर देश बनाउन हिडेँकालाई यसले ‘स्लो पोइजन’को काम गरि रहेको हुन्छ।

९. ‘मैले त्यत्रो गरेँ त्यसलाई। खोई त मलाई पनि गरेको’

मद्दत गर्दा तुरुन्तै ब्याज खोजी हिँडछौँ हामी। राम्रा गर्दै गरेकालाई कतिपय परिस्थितिमा त बीचैमा मद्दत रोकी घर न घाटको बनाइदिन्छौँ। देश बनाउन हिँड्नेको जिन्दगी कहाली लाग्दो, तिरस्कृत, एक्लो, गरुङ्गो छ। यो यथार्थको रत्तिभर पनि सह-अनुभूति (एम्पेथी) राख्दैनौँ।

१०. ‘ओहो! फलानाको छोरा-छोरी त अमेरिकामा… ‘

डिभी पाउनेको फेसबुकमा सयौँ लाइक हान्छौँ। तर बाढीपिडितलाई सहयोग गर्दा त्यसको आधा पनि लाइक दिन्नौँ। इस्टमित्रले देश छाड्दा स्याबासी दिन्छौँ, फर्कँदा चाहिँ ‘बौलाइस् कि क्या हो?’ भन्छौँ। यही मनस्थितिले देशलाई वृद्धाश्रम बनाउँदैछौँ हामी। देशमै केही गर्छु भनी कम्मर कस्नेले कोसँग मिलेर देश बनाउने?

जबसम्म यी कु-संस्कारलाई हामी आफैले त्याग्दैनौँ, देशमा सकारात्मक नेतृत्व शक्ति बन्नको लागि प्रमुख बाधक हामी नै हुन्छौँ। यी कु-संस्कार त्याग्न मैले देखेको सर्वोत्तम उपाय भनेको त्यसको ठाउँमा नेतृत्व बनाउन चाहिने सु-संस्कारहरु हालिदिने हो। यदि तपाईँ जस्तो प्रतिभाशाली नेपालीले यसो गर्न थाल्नु भयो भने मलाई विश्वास छ, सकारात्मक शक्तिले देश हाम्रै कालमा हाँक्ने छन्। मैले समग्रमा बुझेका केही नेतृत्व बनाउन चाहिने संस्कारहरु बुदाँगत हिसाबले तल प्रस्तुत गर्दैछु।

नेतृत्व बनाउन चाहिने केही संस्कारहरु:

१. ‘माथि होइन तल हेर्नु’

देश बनाउन हिँडेकालाई कसरी चिन्ने? राम्ररी हेर्नु- उनको मुख मात्र चलेको छ कि पाइताला पनि? मीठो दर्शन भन्दा पनि के गर्यो, के गरिरा’छ, के गर्न ला’छ? त्यसैमा ध्यान दिनु। बाचा कम, काम बढी गर्नेकै पछाडि लाग्नु, उनैको हौसला बढाउनु।

२. ‘दान होइन, लगानी गर्नु’

देश बनाउन आँट्ने नेतृत्वलाई तपाईँको एक-दुईपल्टको अनुदान होइन, नियमित लगानी चाहिन्छ। सक्नुहुन्छ भने समय नै लगानी गर्नु, सक्नुहुन्न भने श्रोत दिनुस्। देश बनाउने नेतृत्व बनाउनु भनेको आफ्नै बच्चा हुर्काउनु जस्तै हो। ठोस् समयसम्म पाल्नु भयो भने ठोस परिणाम पनि देखाँउछन्, अनि अचम्मको सन्तोष पनि पाइन्छ।

३. ‘नेतृत्व आफैँ बन्दैन, बनाइन्छ- यही मन्त्र जप्नु’

बुद्ध, गान्धी, मण्डेला एक्लै बन्या होइनन्। पेले त्यसै पेले भा होइन। तपाईँजस्तै कसैको आस्था र निरन्तर मद्दतले तिख्खारिदैँ, उच्चालिदैँ यी साधारण मानव असाधारण महामानव बनेका हुन्। अहिले जिरोमा रहेका ती परिवर्तन निर्मातालाई आड दिई राख्नु, समयले हिरो बनाएरै छाड्छ! यसरी यो देशमा फेरि बुद्ध जस्तो नेतृत्व बनाउने जिम्मा लिनु त। नेपाली इतिहास फेरि हाँस्नेछ।

४. ‘बनिबनाउ स्वर्गलाई होइन, भत्केकै स्वर्ग बनाउनु’

नेपाल भत्किएको स्वर्ग हो। कम्मर कसे चाँडै बन्छ। विकसित मुलुकको बनिबनाउ स्वर्गलाई थप सिंगार्न लाग्नु भन्दा अभाव भएको आफ्नो देशलाई समृद्ध बनाउने बाटो रोज्नु। अवसर आफैँ बन्दैन, स्वयंले बनाउने हो। बाहिरै भए पनि नेपाल बनाउनेहरुमै लगानी गर्नु। आफू फर्कने बाटो यसरी नै खोल्नु।

५. ‘टन्न भाकालाई होइन पेट कराइरहेकालाई खुवाउनु’

श्रोत-साधन-शक्तिले टन्न भाकालाई समर्थन गर्ने कु-संस्कार छाडी मद्दतका भोकालाई हात दिनु। उदाहरणको लागि, यसले जित्छ भनेर होइन यसले सही बाटो समाएको छ भनी भोट दिनु। परिवर्तन गर्नेहरु एक्लो हुन्छन्, मद्दतका भोका हुन्छन्। उनीहरुलाई नै खुवाउनु न।

६.’१०० मिटर होइन, ‘रिले’ म्याराथुन दौडिनु’

छिटो पुग्नेलाई होइन, चाँडै नथाक्नेलाई खुरुखुरु मद्दत गर्दै जानु। धेरै जसो बेला हामी यसैमा चुक्छौँ। ‘तु’ पुर्याइदिने बाचा गर्नेको पछि लाग्दा घर न घाटको भइन्छ। दिगो परिवर्तनको लागि बटान पास गर्दै ‘रिले’ म्याराथुन दौडनेमै बाजी लगाउनु।

७.’नेपालमा बोल्ने-लेख्ने-पढ्नेलाई पुग्यो अब गर्नेलाई पालो दिनु’

सर्वत्र थाहै छ कि बोलाइ र गराइमा सन्तुलन नल्याएसम्म कुनै कार्य सफल हुँदैन। यसो गर्नुपर्छ भन्ने, लेख्ने, विश्लेषण गर्नेको अनुपातमा कार्य गरी देखाउने रवैया भएका निकै थोरै छन्। जसरी घरका हरेक खम्बा नबनेसम्म छानो ढलान हाल्न सकिन्न, गर्नेलाई बलियो नबनाएसम्म देश बन्दैन।

८.’मन जगाउनु- जगतै तताउनु’

नेपाल बनाउन तम्सिनेलाई मद्दत गर्न पिएचडी चाहिँदैन। आसेपासे पनि हुनु पर्दैन। अरु त के देशमै हुनु पर्दैन, नागरिक नै हुनु पर्दैन। केवल मन चाहिन्छ मन ‘पाशा’। कुनै पनि नेतृत्वलाई सबभन्दा महत्वपूर्ण मद्दत भनेको त्यही ‘पहिलो समर्थक’ बनिदिनु हो। त्यसपछि त ढिलो चाँडो वरिपरि तात्न थालिहाल्छन्।

९. ‘नेपालमा नपत्याउने खोलाले नै बगाउँछ – यो कुरो ध्यान राख्नु’

चौबिसे राज्य मध्यको एउटा फुच्चे राजाले नै नेपाल आँट्या होइन र? इतिहास पल्टाउनुस्- परापूर्व कालदेखि नेपाल हल्लाउने जति सबै नपत्याउँदा नै थिए होइन र? नसुनेकालाई मद्दत गर्ने चेष्टा गर्नु्। नपत्याउँदालाई नहुर्केसम्म हात डोराइहेर्नु न।

१०.’नेपाल ‘सकारात्मक’ हल्लै हल्लाको देश बनाउनु!’

अरु कुनै नसके पनि यो एउटा त पक्कै सक्नुहुन्छ। उठेदेखि सुतेसम्म राम्रै राम्रा हल्ला फैलाउनु। सानै हिमाल चढेको खबर किन नहोस् वा ट्राफिक स्वयंसेवक बनेकै, उनैको बेस्मारी गफ छाँट्नु। मुखसम्मै आइरहने ती नकारात्मक हल्लालाई भित्रै दबाइराख्ने कसरत दिनहुँ गर्नु।

नेतृत्व लिने मात्र नेतृत्व होइन, नेतृत्व बनाउने पनि नेतृत्व हो। मेरो लेखको सार यही हो।

नेपाललाई अहिले तपाईँजस्तै ‘नेतृत्व निर्माता’ को जरुरी छ। नेतृत्व लिन चाहिने सीप, त्याग र लगन जो कोहिमा नहोला तर नेतृत्व बनाउन त हामी हरेकले सक्छौँ। आफूभित्र नेतृत्व बनाउने संस्कार आजैदेखि विकास गरे यो देशमा सकारात्मक शक्ति, सञ्जाल र नेतृत्व बलियो बन्न केहीबेर लाग्दैन।

अन्तमा मेरो अनुरोध तपाईँजस्तो प्रतिभाशाली नेपालीलाई-

‘आउनुहोस् अब नकुरौँ, नेतृत्व आफैँ बनाउने आँट गरौँ !’

 

उज्वल थापा
अध्यक्ष
विवेकशील नेपाली दल