Category Archives: leadership

Ujwal Thapa’s ideas about leadership in Nepal in business, in society and in politics.

तयारी नगर्ने नेतृत्वले समयमै रक्षा गर्न पनि सक्दैन।

Read In English

“तयारी नगर्ने नेतृत्वले समयमै रक्षा गर्न पनि सक्दैन।” वैशाख १२ गतेको मध्याह्नमा ७.८ रेक्टरको भूकम्प जब गयो तब हामी सबैलाई यसको अर्थ महसुस हुन थाल्यो। अाधा घण्टाभित्रै जब हामी महाराजगंज स्थित शिक्षण अस्पताल मद्दत गर्न पुग्यौँ त्यहाँ ल्याईएका भूकम्प प्रभावितका चापले स्थिति सम्हाल्न गाह्रो थियो । विवेकशील नेपाली दलले यस्तो भुकम्प अाउँदाको बेलाको लागि पहिल्यै एउटा नियम बनाएको थियो – सबै सदष्यले अाफ्नो परिवार सकुशल रहेको थाहा पाउने बित्तिकै अाफ्नो नजिकैको अस्पताल गई त्यहाँका सरकारी निकायलाई मद्दत गर्न थाल्ने। त्यही मान्यता अनुरुप त्यहाँ पुगेका विवेकशील नेपाली दलका सदस्यहरु सर्वसाधारण नेपालीहरुसँग मिली जीवन र मरणको बीचमा रहेका सयौं भूकम्प पीडितको ज्यान जोगाउन शिक्षण अस्पतालका डाक्टर र नर्सहरुलाई मद्दत गर्न थाल्यौं।

अकस्मात् अस्पतालमा हजारौँको चाप बढेकोले अापत्कालीन अौषधी नै सकियो। तुरुन्तै नर्स, डक्टर, पुलिस, र सर्वसाधारण सबैले मन मात्र होइन, खल्ती पनि खोले। झट्टै उठेको करीब एक लाखले तुरुन्तै ती अौषधी किनियो। त्यस बखत त्यहाँ सबैको एउटै उद्देष्य जति सक्दो धेरै नेपालीको ज्यान बचाउनु थियो। अस्पतालको बगैंचा खुल्ला अस्पताल कक्ष बनेको थियो। कालो, रातो, पहेंलो, हरियो क्षेत्र घोषणा गरियो – बिरामीलाई त्यही अनुरुप स्थानान्तरण गरियो । अस्पताल विस्तारै व्यवस्थित बन्दै गयो। अझ व्यवस्थित बनाउन हामीले अस्पताल परिसरमा सहयोग कक्ष सुचारु गर्यौं।

गएको ३ हप्तामा हामी हजारौँ अाम नेपालीसँग मिली १७ जिल्लाका ३०० भन्दा बढी ठाउँमा राहत पुर्याउन सक्यौँ। साथै २०० भन्दा बढि चिकित्सक टोलीहरु पनि बिभिन्न ठाउँमा पुर्याअौँ। त्रास हटाउन मनोवैज्ञानिक परामर्शदाताको काम र महामारी फैलन नदिन सामाजिक स्वास्थ्यकर्मीलाई पनि परिचालन गर्यौं। महाविपत्तिको बेला सरकारको प्रमुख काम भनेकै मद्दत गर्न चाहने र मद्दत चाहिनेलाई जोड्नु र संरक्षण गर्नु हो। यस भूकम्पले हजारौं नेपालीहरुको मुटु निर्ममतापूर्वक बन्द गर्यो तर लाखौंको मन उदार पनि बनाइदियो। धेरै नेपालीले अाफ्नो भाग काटेर पनि अरुलाई राहतको रुपमा दिईरहेका छन्। यस्ता स्व:स्फूर्त रुपमा देशभरि निक्लिएका सकारात्मक सोच र विवेकशील सञ्जालहरुलाई जोडी उनीहरुको कामलाई सहज बनाइदिने कोशिश गरिरहेका छौँ।

नेतृत्व त्यस्तो सीप हो जुन अाफू त्रसित हुँदा पनि वरिपरिका सबैलाई सहज व्यवस्थापन गर्नमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। सामाजिक संजाल मार्फत् हजारौं स्वतन्त्र स्व:स्फूर्त सकारात्मक प्रयासले एउटा यस्तो सद्‌गुणको चक्र शुरु भएको छ कि संसारले नेपाल र नेपाली प्रति यति धेरै माया र चासोँ शायदै कहिले पनि गरेका छैनन् होला! यसरी सामाजिक सन्जालको प्रयोगले नेपाली युवाको नेतृत्व उजागर गरिदिएको छ।

विपत्तिमा नागरिकहरु अात्तिएका हुन्छन्, अत्यन्त कमजोर स्थितिमा हुन्छन्। नेतृत्वको पहिलो काम भनेको त्यति बेला अाफ्नो कुशल नेतृत्व द्वारा ती कम्जोर नागरिक/सर्वसाधारणको स्थितीमा मजबुती ल्याउन नवीन तरिकाहरु तुरुन्तै अपनाउनु हो। गलत गरिएला कि भन्दा अनिर्णयमा बस्नु भन्दा शुरु गरिहाली सुधार्दै जानु नै विवेकशील निर्णय हुनेछ। हामीसँग एउटै मात्र मोवाइल नम्बर थियो त्यसैले हामीले तुरुन्तै २४ घण्टे हटलाइन फोनको व्यवस्था शुरु गर्यौं। यसै नम्बरमा नै पहिलो २ हप्तामै ८०० भन्दा बढि मद्दतका अपिलहरु अाए। विस्तारै सञ्चारमा सहजता आएपछि अरु फोन पनि थप्यौं। फेसबुक लतायत सामाजिक संजालमै हजारौं गुहारहरु अाए। एक्लै धेरै सकिन्न भन्ने कुरा प्रश्ट थियो त्यसैले अाफूले नसक्ने कामहरु तुरुन्तै अरु सञ्जालमा फैलाउने र सम्बन्धित निकायमा पुर्याउने काम पनि गर्य़ौं। अरुले पनि त्यसै गर्न थाले। हजारौं मद्दत गर्ने र मद्दत गर्न चाहनेलाई जोडिदिने काम भयो।

शिक्षण, वीर, भक्तपुर अस्पतालहरुमा सहयोग कक्ष शुरु गर्दा अन्जान नागरिकहरु त्यहाँ अाई कसैले सित्तैमा पकाएको खाना ल्याए त कसैले विरामी कुरुवाको लागि सुत्ने कम्बल र पाल त कसैले पानी अनि अौषधीको ब्यबस्था गरेर नेतृत्व देखाईदिए। सर्वसाधारण नागरिकहरुको यो अपार उदारताले नेपालको उज्ज्वल भविष्य प्रति हामीलाई अत्यन्त उत्साही बनाएको छ। अस्पतालदेखि राहत क्याम्प सफा गर्ने, अस्थायी शौचालय बनाउने देखि अस्थायी शिविर बनाउने नेपाली युवाको यो जोश, होस र विवेक देख्दा नेपालको नेतृत्व कहाँ छ र कति छ हामीलाई प्रश्ट भयो!

कुनै पनि नेतृत्वले देशको शासन व्यवस्थामा देखिएको शून्यतालाई तुरुन्त संबोधन गर्न सक्नुपर्छ। हामीले गरेको त्यत्ति नै हो। नेपाली ज्यान बचाउन सरकारको भूमिकामा हस्तक्षप नगरि केवल देशको केन्द्रीय र स्थानिय नेतृत्वको कमी कमजोरीलाई संबोधन गरिदिएका मात्र हौं। जब पाल (त्रिपाल) मागको लागि चरम गुहार अायो तब पुकार बमको नेतृत्वमा हाम्रा सदस्यहरुले सुदूर पश्चिमको धनगढीमा पुगी ट्रकमा राखी टनै टन त्रिपालको रोलहरु रातारात काठमाडौं ल्याय़ौं। बाटैमा फोन अायो – मकवानपुरमा चेपाङ्ग बस्तीमा खुला अाकाशमा १ हप्ता देखि सुतिरहेका नेपालीहरु छन् रे – यो थाहा पाउना साथ केही सय त्रिपाल भरतपुरमै खसाल्यौं जुन बुढानिलकण्ठ स्कुलका भुतपूर्व विधार्थी संगठनका साथीहरुले मकवानपुरका चेपांग गाउँ तिर लगे। हामीले सिकेको शिक्षा यहि हो: यस्तो महाविपत्तिमा नेतृत्वको प्रमुख दायित्व भनेकै नेपालीको जीवन जता जता बचाउन सकिन्छ वा उनका जीवनयापनलाई कम कष्टकर जता जता बनाउन सकिन्छ त्यतै त्यतै लाग्नु हो।

नेतृत्व भनेको नागरिकलाई जिम्मेवार बनाई राख्नु पनि हो। जब गणेश हिमाल पारी उपल्लो गोर्खाको चुम उपत्यकावासीले अाफै हेलिकप्टरको बन्दोबस्ती गरे त्यसमा जति त्यसले बोक्न सक्छ त्यति पाल र चामल थपिदियौं। अाम नेपालीलाई नै अगाडि राखेर काम गर्दा अझ चुस्त हुँदो रहेछ। नागरिक उत्तरदायित्वलाई हौषला मिल्दो रहेछ। जब सिन्धुपाल्चोकका नागरिकहरुले हतारमा बटुलेका केही सामग्री बोकी अाए त्यसमा अाफूकहाँ दान गरिएका राहत उनीहरुलाई थपी पठाइदियौं। लुटपाट होला कि भनेर कतै स्वयंसेवक त कतै सुरक्षा गाडी अनि गाँठो फुकाउन चाहिने विवेकशील नेपालीको नाममा अाधिकारिक कागज पनि दिई पठाय़ौं। जब चिकित्सकहरु विकट गाउँ गई सेवा गर्छु भनि अगाडि अाए त्यो टोलीलाई चाहिने रसद पानी देखि स्वयंसेवक र अौषधीहरु पनि उपलब्ध गरायौं । नागरिकहरुका लागि हामीले मात्र एउटा पुलको काम गरिदिएका थियौँ। जिम्मेवार नेतृत्व त उनीहरु अाफैँ बनेका छन्।

जुन सरकार स्थानीय तहसम्म पुग्न सक्दैन त्यो सरकारी काम गर्न सक्दैन। जब नागरिक र विश्वका समाजले देशको निर्वाचित सरकारलाई भन्दा पनि नागरिकका साना-साना टोली वा कुनै एउटा राजनीतिक दललाई विश्वास गर्न थाल्छ त्यो अवस्था लोकतन्त्रको लागि अत्यन्त दुखद परिष्थिति हुन जान्छ। हामीले यो प्रष्टसँग भन्नैपर्छ – अहिलेको समस्या भुकम्पले भन्दा पनि भुकम्प कु-व्यवस्थापन भएकैले विकराल रुप लिएको हो। हामी पुगेका अति प्रभावित १५ क्षेत्रमा स्थानीय नेतृत्वको नामो निशाना थिएन। स्थानिय सरकार नभए पछि त जवाफदेहिता नहुने नै भयो, पहुँच पनि नहुने भयो, भेदभाव अझै बढ्ने भयो, समग्रमा जनतालाई लोकतन्त्र प्रति विश्वास नरहने भयो। त्यसैले हाम्रो अनुरोध अब पनि तुरुन्तै जन-निर्वाचित स्थानिय सरकार नबनाउने हो भने नेपाली जीवन अझै खेर जाने र लोकतन्त्र नै धरापमा पर्ने खतरा अाँखा अगाडी छर्लङ्ग छ!

नेतृत्वको काम महाविपत्तिको बेला अाउने शंका-उपशंकालाई दबाई राखी अाफ्नो उदारता देखाउनु हो। यस महाबिपत्तिबाट विवेकशील नेपाली दलले सिकेको पाठ यही हो। मनमा कतिपय शंका हुँदाहुँदै र “अरुले के भन्लान्” भन्ने दुविधा हुँदाहुँदै पनि हामीले विश्वको मद्दतलाई स्विकार्न सिक्यौँ, चाहे ती अनजान स्वयंसेवक देखि विदेशी चिकित्सक टोली, बौद्ध भिक्षुहरु देखि संघ-संस्थाहरु, अमेरिकी प्रकोप स्वयंसेवकहरु देखि युरोपका पर्यटकहरु, अरु राजनीतक दलका कार्यकर्ता देखि छिमेकी देशका सबैसँग मिली नेपाली ज्यान बचाउने कोशिश जारी राखी रहेकाछौं। समस्या अाउँछन्, गल्ती पनि गरिन्छ, तर जब यो पिडामा दुनिया पुरै नेपालसँग एक हुन खोजी रहेको बेला शंकाले मन साँघुरो पार्नु सट्टा अाफ्नो मन झनै उदार बनाउनु शाहसपूर्ण छ।

अन्तत: नेपालमा नेतृत्वले गर्ने भनेकै नेपालीको जीवन रक्षा गर्नु हो। जीवन बचाए त बचेको जीवन शान्त, सुन्दर र संमृद्ध बनाउन सकिन्छ। शक्तिमा हुँदा वा नहुँदा, नेपालको राजनीतिक दलका केन्द्रिय वा नेतृत्व र सदष्यको कर्तव्य नेपाली नागरिकहरुको रक्षा गर्नु नै हो। अहिलेको देशलाई चाहिएको २१ वौँ शताब्दी सापेक्ष नेतृत्व भनेको नेपालीलाई उद्धार गर्नु मात्र होइन, राहत दिनु मात्र पनि होइन, उसको घर-परिवारलाई पुन:स्थापना गरि उनको घर-समाजको दिगो पुन:निर्माण गर्दै देशकै दिगो उत्थानको बाटोमा लम्काउनु हो।

नेपाल अामाको जय होस्। तपाई सबैको फलोस् फुलोस्।

उज्वल थापा
अध्यक्ष
विवेकशील नेपाली दल

A leadership that does not prepare cannot govern.

 

A leadership that does not prepare cannot govern. The importance of preparing was realized when we rushed to Teaching Hospital less than 30 minutes after the massive quake  of 7.8 richter scale at 11:56 am in Nepal. Everyone and everything seemed to be in utter chaos.

During a calamity of this size, BibekSheel Nepali party had built a clear protocol. It states that the first thing any BibekSheel Nepali party member is expected to do after checking upon their families is to go to the nearest hospital and help the authorities there manage the chaos. We did what we had been taught to do. We immediately set up a help desk to handle the rush of thousands of injured and panicked citizens.

We started helping the doctors and nurses ferry the ones still fighting for their lives and the dead. There was an immediate shortage of emergency medicines so right there and then, we started raising money. Every Nepali we asked gave! None held back. With the nearly Rs 100,000 raised, we opened up closed medical shops, bought the medicines which the medical practitioners used to save lives. The hospital garden soon became a big ‘open sky’ hospital. The doctors, nurses, police and army people and citizen volunteers relentlessly working were our ‘heroes’ on those fateful days and the days to come.

At a time of a disaster of this size, the job of any leadership is to build a positive network connecting those who want to save lives to those who needed help. While the political leadership proved utterly incapable of arranging this, Nepali citizens opened their hearts. They were desperate to help in any way they could. So realizing this gap in governance, we started connecting with them to give all these noble hearts better chances of saving Nepali lives immediately.

The lessons here was that those who wanted to help just need an assurance that their government was behind them 100 percent while they helped their fellow citizens. In the last two weeks, we connected thousands of wonderful kind-hearted, ordinary men and women from around the world together to bring relief to millions of Nepali. We ourselves managed to send immediate help to 300+ areas in 17 districts. And we know, thousands of other teams have similarly worked to get relief to the neediest.

Leadership is all about managing and creating hope for those around you, even when you yourself are in shock. As Nepalis reached out on social media assuring millions of Nepalis inside and outside the country that they were safe and working together to save Nepali lives, this created a virtuous cycle of hope. And along with thousands of independent efforts, this cycle of hope has perhaps created the single largest outpouring of love and empathy from the world ever for Nepal!

Leadership is also about building trust by innovating when citizens are most vulnerable. We started a 24-hour hotline even though we only had a mobile phone number and no landline and internet. We must have responded to thousands of immediate help requests over Facebook alone. Hundreds poured in to get help from our physical help desks that we opened in Teaching Hospital, Bir Hospital and Bhaktapur Hospital! Clean up campaigns have started out of nowhere from unknown citizens. We connected all the tools we had using friends all over the world to reply to desperate cries of help.

Leadership is also about filling in the gaps in governance. When citizens needed paal (tarpaulins) we rushed to Dhangadhi in the far west to bring back three tons in a truck. When another group requested urgent help to bring shelter to the Chepang villages in Makwanpur, we dropped some of the paal on the way. Every Nepali deserves saving. There is no our people vs your people at such a time.

Leadership is all about helping citizens become responsible. When residents of Tsum valley chartered a helicopter, we helped them with tarps and rice sacks. It’s not always that we took the initiative; it’s mostly been Nepali citizens themselves. We just enabled them to their highest potential. When citizens of Sindhupalchowk came with their painfully collected relief materials, we arranged our volunteers to give them security and transportation. When doctors and nurses came to help, we gave them information and medicines to support in their own life saving missions.

A government that doesn’t go local doesn’t act. When people simply do not trust their elected government with their donations, it concerns us greatly. We felt the acute need of elected local governance in every level of our rescue and relief missions in the 17 districts we made it to; there was a chronic absence of local authority!

Leadership trusts and opens its arms and lets go of suspicions at times of calamities. We were full of doubt when people we had never heard of offered help. But we came to a decision to eventually accept the help of anyone who wanted to help save Nepali lives because in the end, that is all that matters. We got the help of Bangladeshi doctors to European volunteers to Buddhist monks to American disaster fighters. We learnt a painful lesson: Opening our heart is more important than doubting intentions when humanity seeks to share our pains. In the end, leadership is about saving lives. Each Nepali deserves to be saved and the ones who carry the most responsibility are political leaders and political parties who are in the business of saving Nepali lives whether they are in power or not.

संविधानसभालाई खुला पत्र: गाँठो फुकाउने संविधानको खाका

 

संविधानसभाका माननिय सभासदज्यूहरु

संविधानको कुरामा तपाईंहरु बीच झण्डै सात वर्ष लामो विवाद चलिसकेको छ तैपनि  संविधानसभा भित्र र बाहिरबाट यसको समाधान निस्किरहेको छैन – यो कुरा सर्वत्र थाहै छ। तपाईंले खोजेको समाधान संविधानसभाभित्र मात्र होइन बाहिर पनि हुन सक्छ होइन र ? तपाईहरु विवेकशील नेतृत्व हुनुहुन्छ त्यसैले समाधान जताबाट अाए पनि यदि त्यसले गाँठो फुकाल्छ भने त तपाईं त्यो मद्दत लिइहाल्नुहुन्छ भन्ने मेरो विश्वास छ। त्यसैले तपाईंहरुबीचको गाँठो फुकाल्न सयौं नेपाली विशषज्ञहरु मिलेर समृद्ध नेपालको लागि  हामीले नेपालको संविधानको प्रस्ताव गरेका छौं। एकचोटि राजनीतिक गतिरोधको समाधान यसमा पनि खोज्ने कि ?

तपाईंहरुको प्रमुख विवाद संघीयतामा, शासकीय स्वरुपमा, निर्वाचन प्रणाली र न्याय प्रणालीमा छ । एकपल्ट हेर्नुहोस् त, यी मुद्दालाई हामीले चाहिं कुन समाधानको बाटो समातेका छौं ?

पहिले संघीयताकै विषय हेरौं न त।

मूल कुरो जस्तोसुकै र जतिवटै संघ बनाए पनि त्यो संघ अाफ्नो खुट्टामा उभिन सक्नु त पर्यो, यसमा त तपाईको दुईमत नरहला, कि कसो? संघहरुले केन्द्रमै भर पर्ने खालको त खोज्नु भएको पक्कै पनि होइन होला ? एउटा विश्वविद्यालय बनाउन वा अस्पताल बनाउन पनि संघहरुले केन्द्रको अगाडि हात जोड्नु पर्यो भने जस्तोसुकै अधिकार र नियम संविधानमा उल्लेख गरे पनि यथार्थमा तुहिन्छ। एकचोटि सोच्नुहोस् त बाटो, पानी तथा हाम्रो बसाइँ सराइँ जहिले पनि उत्तर-दक्षिण नै भैराखेको छ। फेरि विश्वकै ठूला बजारहरु भारत र चीनलाई पनि यस्तै आकारका प्रदेशले छुनेछ। हाम्रा विशषेज्ञहरुले अनुसन्धान गरेर प्रस्ताव गरेका प्रदेशले कम्तीमा राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा २ खरबभन्दा बढीको योगदान गरिरहेका छन् भने यो अाफ्नो खुट्टामा उभिन सक्छ। अनि आउँने दिनहरुमा ती प्रदेश र अन्तर्गतका अञ्चलहरु पनि अत्यन्त सबल बन्ने सुनिश्चित छ जसले गर्दा केन्द्रमा भर पर्नुपर्दैन। त्यसैले मुलुकमा उत्तर र दक्षिण छुने ३ “सक्षम” प्रदेशहरु बनाउँदा कसो होला?

अब रह्यो संघीयतामा हाम्रो पहिचानको कुरो। हामीले हाम्रो देशका गौरवशाली विविध पहिचान बचाउन ती ३ प्रदेशलाई ३-३ वटा अञ्चलमा राखेर कुल ९ अञ्चललाई यस्तो अधिकार दिने प्रस्ताव गरेका छौं जसले स्थानीय पहिचान, भाषा, संस्कृति अादिको संवर्द्धन गर्नेछ। सन २०११ को जनगणना तथ्यांक अनुसार नेपालमा १२५ विभिन्न जात जाति तथा १२३ विभिन्न मातृभाषा छन्। यदि सबै जात जातिलाई अा-अाफ्नो जातीय पहिचान स्थापित गर्ने भनेर प्रदेश खडा गर्ने हो भने त हामीलाई १०० वटा राज्य-प्रदेशले पनि पुग्दैन रहेछ। त्यसैले के यस्तो सम्भव छ? त्यसैको विकल्पमा स्रोत र बहुपहिचानको आधारमा संघीयतामा जाँदा प्रदेश र अञ्चल सबल हुन्छ र त्यसपछि मात्र त्यहाँ भित्रको पहिचान, भाषा, संस्कृतिको संवर्द्धन गर्न सकिन्छ। होइन भने “पैसा न सैसा टिकी ट्यास ट्यास मात्र हुन्छ।” कि कसो?

www.leadnepal.com

अहिले काठमाडौं राजधानी देशका बाँकी भूभागको तुलनामा असाध्यै बलियो छ। त्यसैले हामीले प्रस्ताव गरेका छौं कि काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुर जिल्लालाई छुट्टै संघीय राजधानी क्षेत्र घोषित गरी अरु प्रदेशलाई अाफ्नै राजधानी बनाउन मिल्ने प्रावधान राखे सबै ठाउँका नेपालीहरु पनि काठमाडौंतिर अोइरिनुपर्ने बाध्यता धेरै हदसम्म कम हुने थियो। नेपाल काठमाडौंमा निर्भर हुनुपर्दैन थियो। साथै काठमाडौंबासी पनि आफ्नै किसिमले दीगो रणनीतिका साथ विश्वकै सुन्दर शहर बनाउने सपनामा लाग्न पाउने थिए।

सभासदज्यू, यसरी नै मुलुकमा ९ अञ्चल, ३ प्रदेश र १ संघीय राजधानी बनाए कसो होला?

अब लागौँ शासकीय स्वरुपको विषयमा। सभासद ज्यू, तपाईंलाई भन्दा बढी कसलाई थाहा होला र कि एउटा लोकतान्त्रिक विधिको शासन चलाउन सरकारका ३ प्रमुख अंग कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिका बीच आवश्यक समन्वय र सन्तुलन हुनुपर्छ।

(in Nepali) Nepal government structure in bibeksheel constitution

त्यसैले पहिले देशलाई विकासोन्मुख बनाउने कार्यपालिकाको व्यवस्थापनको विषयमा छिरौं।

नेपालीहरुलाई कस्तो प्रधानमन्त्री चाहिएको छ? बिगतको २० वर्षमा २० चोटी परिवर्तन हुने कि ४ वर्षसम्म ढुक्क भई एउटैले काम गरी देखाउने? सभासदहरुबीच मन्त्री बन्ने होडबाजीको चाप्लुसीप्रथा यथावत् राख्ने कि प्रधानमन्त्रीले ढुक्कसँग सक्षम विशेषज्ञलाई मन्त्री बनाउन पाउने? हामीले प्रस्ताव गरेको संविधानमा जनताले प्रत्यक्ष रुपमा प्रधानमन्त्री चुन्नेछन् र प्रधानमन्त्रीले नै तोकेको मन्त्रीपरिषद हुनेछ जसले देशलाई द्रूत विकासतिर लम्काउन सकून्। प्रदेशमा मुख्यमन्त्रीको चयनको पनि यही प्रकिया हुनेछ। अवश्य पनि यस्तो विकल्पमा तपाईं सहमत हुनुहुन्छ होला।

अब छिरौं स्थानीय र देशको नीति नियम बलियो बनाई राख्ने व्यवस्थापिकाको व्यवस्थापनको विषयमा।हामीलाई कस्तो नियम कानुन बनाउने सभासद्हरु चाहियो त? अवश्य पनि यस्ता सभासद जो विविध स्थानबाट स्थानीयहरुको बहुमतबाटै चुनिएका र दलका ठूला भनौदाका पछि नदौडिने खालका जसले अाफ्नै ठाउँ र देशको हितलाई सन्तुलन गरी दुवैको रक्षा गरुन्। यसै मर्मलाई संस्थागत गर्न हामीले केन्द्रमा व्यवस्थापिका दुई सभाको खाका प्रस्ताव गरेका छौं।

व्यवस्थापिका नेपालको Legislature of Nepal (8)

(माथिल्लो) राज्य सभामा हरेक अञ्चलबाट बहुमतको अाधारमा ३ सभासदहरु (हरेक) सीधै निर्वाचित हुने व्यवस्था मिलाएका छौं। यसले अञ्चलको हितमा काम गरिरहन र केन्द्रलाई नियन्त्रण र सन्तुलन गर्न मद्दत पुग्नेछ जसले गर्दा स्थानीय पहिचान र अधिकारको पनि रक्षा सदैव भैरहनेछ।

(तल्लो) प्रतिनिधि सभामा मिश्रित प्रणालीबाट निर्वाचित सभासद्हरु आउनेछन्। प्रत्यक्षबाट देशको जनसंख्यालाई १०० भागमा बाँडेर बनेको निर्वाचन क्षेत्रहरुबाट १०० सभासद बन्नेछन्। अनि त्यसको अाधा (५० जना) चाहिं समानुपातिक तरीकाले दलहरुले पठाएका बन्द सूचीबाट चुनिएर आउनेछन् ताकि दलहरुले देश बनाउन छुटाउनै नहुने व्यक्तित्वहरुलाई पनि नेपालको सर्वोच्च कानुन बनाउने निकायमा योगदान दिन पठाउन सकुन्।

प्रदेशहरुमा चाहिं एउटै प्रदेश परिषद हुनेछ जुन प्रतिनिधि सभाकै चयन पद्धति अनुरुप बन्नेछ। यस्तो मिश्रित प्रणालीबाट देश, प्रदेश, अञ्चलसम्म राम्रो नियम कानुन बनाउने र अनुगमन गर्ने प्रणाली बन्नेछ । अञ्चलमा अञ्चलबाट प्रदेश परिषदमा जाने सबै सभासदहरुले अाफ्नो अञ्चलको पनि मौलिक नियम कानुन बनाउन सक्नेछन्। यसले नेपालीहरुले खोजेको शक्ति पृथकीकरण र विकेन्द्रीकरणलाई सार्थक बनाउनेछ।

 

अब लागौं स्वतन्त्र न्यायपालिकाको व्यवस्थापनको विषयमा। संविधानको अन्तिम व्याख्या सर्वोच्च अदालतले गर्नेछ जसलाई स्वतन्त्र र चुस्त दुई तरीकाबाट बनाइनेछ। पहिलो तरिका, सर्वोच्च अदालतका हरेक न्यायाधीशको पदावधि १० वर्ष तोकेर। यसो गर्दा उनीहरुलाई निष्पक्ष तथा स्वतन्त्र तरीकाले काम गर्न सजिलो हुनेछ। अनि न्यायलयमा हुने भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती रोक्न ‘जुरी’ प्रणाली अपनाउने व्यवस्था छ। ‘जुरी’ प्रणाली अर्थात धेरै जसो मुद्दा न्यायाधीशको प्रत्यक्ष निगरानीमा जनताको मुद्दा जनताले नै निधो गर्नेछन्। यसले नागरिकलाई अाफ्नो देशको कानुन र न्याय प्रणालीलाई नजिकबाट सिक्ने मौका पनि दिनेछ, जसले गर्दा देशको नियम कानुनमा अाम नेपालीले पनि स्वामित्व ग्रहण गर्नेछन्।

तर कहिलेकाहीं नेपाल सरकारका यी  तीन अंगहरु वीचमै बेस्मारी गाँठो पर्न जान्छ। यो यथार्थलाई नकार्न मिल्दैन – लोकतन्त्रमा यस्तो हुन्छ बेला-बेलामा। नेपालको अहिले र अर्को एक जीवनकालसम्मको परिस्थितिलाई मध्यनजर गरी एउटा गाँठो फुकाउने निकाय पनि चाहिन्छ भन्ने कुरामा दुई-मत नरहला सभासदज्यू। त्यसैको लागि नै हामीले अालंकारिक राष्ट्राध्यक्षको परिकल्पना गर्यौं। उनी संविधानका संरक्षक हुनेछन् जसले आवश्यक परेको बेला गाँठो फुकाउने कार्य पनि गर्नेछन्।

यस्तो शासकीय स्वरुपले हाम्रो विविधतालाई एक बनाई राख्ने न्यायोचित, नैतिक प्रणाली बनाउनेछ।

सभासदज्यू, अब रह्यो निर्वाचन प्रणालीको मु्द्दा। हामीलाई धेरै नियम होइन, बनेकै नियमको सही पालना, त्यो पनि समयमै चाहिएको छ कि कसो? संविधानमै निर्वाचन नियमित हुनैपर्ने प्रष्ट प्रावधान राखिदिएपछि निर्वाचन अायोगले निश्चित समयमै स्थानीयदेखि केन्द्रसम्मको निर्वाचन गर्नेछ। यसो गरे तपाईं सभासद्हरु पनि ढुक्क भएर निर्वाचनमा जानु हुनेछ र जितेपछि ढुक्कसँग नीति निर्माण गर्न सक्नुहुन्छ। अनि कुनै पनि सभासदले स्थानीय निकायको काम भए नभएको हेरे मात्र पुग्छ, अाफैले त्यसको ठेक्का लिई राख्नु पर्ने बाध्यता रहँदैन। निर्वाचनमा पैसाको प्रभाव न्यून पार्न र धाँधली रहित राख्न पारदर्शिता र अनुशासन लागु गर्न निर्वाचन अायोगलाई शक्तिशाली अधिकार दिए कसो होला?

तपाईंहरुमा खुल्दुली होला हामीले प्रस्ताव गरेको संविधानले समावेशितालाई कसरी हेरेको छ?

पहुँचवालालाई होइन, साँच्चिकै पिछडिएका विपन्नलाई समावेश गरिएको छ यो संविधानमा। जातमा होइन, आर्थिक वर्गमा आधारित समावेशिता हुनेछ। एक पल्ट सोच्नुहोस् त – तपाईंले बनाउन लागेको नेपालको संविधानको मूल मर्म पनि सयभन्दा बढी जातिहरु हर एक भित्र पिछडिएका विपन्न वर्गलाई बाँकि जत्तिकै सक्षम अनि समृद्ध बनाउनु होइन र?

तपाईंलाई लाग्ला के हेर्ने यस्तो संविधान दुई-तीन जनाले कोठा भित्र बनाएको तर होइन, यसमा तपाईंहरु जस्तै सयौं देशभक्त नेपालीको अथक मिहिनेत परेको छ। एक सुका पनि पारिश्रमिक नलिई देशभरिका आमनागरिकको भावना बुझी सयौं देशभक्त नेपाली कानुनविद्, सामाजिक वैज्ञानिक, विशेषज्ञ र पेशाकर्मीहरु मिली यो संविधान प्रस्ताव गरेकाछौँ र अहिले पनि सुधार हुँदैछ। यो संविधान बनाउनको लागि जग पहिलो संविधानसभा भंग भएको बेलादेखि नै शुरु गरेका हौँ। त्यसैले गंभीर भएर पढिदिनुहोला सभासद महोदय !

अन्त्यमा म तपाईंलाई एउटै कुरामा ध्यानाकार्षण गराउन चाहन्छु। कुनै पनि संविधान नैतिकता विना सार्थक हुन्न, बनाउन र कार्यान्वन दुवैमा इच्छाशक्ति र इमान्दारी चाहिन्छ। प्रणाली अनुरुप चले मात्र देश समृद्ध बन्छ। संविधान त्यही राज्य व्यवस्थापन गर्ने प्रणाली हो जसलाई सफल पार्न अब तपाईं -हामी सबैको नैतिकता र मिहिनेत दुवै चाहिन्छ। संविधान समयसापेक्ष बनाऔं अनि सुधार गर्दै लैजान मिल्ने बनाऔं। हामीले बनाएको यो संविधान अब तपाईंलाई सुम्पिदैछौं। समयमै संविधान दिनुहोस्। अझ राम्रो बनाउन अहिलेको युवा र त्यसपछिको नव-पुस्ता तयार हुँदैछ।

यदि यसो गर्न सक्नु भएन भने एक दिन चाँडै नै अाउनेछ जुन बेला जनता अाफैले सिधै बैकल्पिक संविधान चुन्नेछन् तपाईको सहयोगै नलिईकन।

धन्यवाद सभासदज्यू।

हामीले बनाएका नेपालको संविधानको प्रस्ताव विस्तृतमा पढ्न यहाँ जानुहोला।
www.leadnepal.com/nepalconstitution

उज्वल थापा


 

य़सको एक संस्करण अनलाईन खबरमा प्रेसित भएको छ।

 

 

नयाँ शक्ति बनाउने कि जगाउने ?

सेतोपाटी पत्रिकामा पढ्नको लागि

नेपालमा नयाँँ शक्ति बनाउने तर्क धेरै सुनियो। खुशी पनि लाग्यो किन कि म अाफै नयाँ शक्ति बनाउन मैदानमा उत्रिएको छु। त्यसैले तपाईँ समक्ष म अाफ्नै एउटा अनुभव यहाँ बाड्दैछु।

 मुल कुरो नयाँ शक्ति बनाउनु अघि अाफै भित्र भएको शक्ति यानी कि विवेकलाई जगाएर त्यसको निरन्तर प्रयोग गर्नु जरुरी छ। यदि समाजमा विद्दमान कु-संस्कार वा अहिलेका नेतृत्वको पूर्ण असफलताले तपाईको निन्द्रा हराम गरेको छ भने वा सर्वसाधारण नेपालीको यस विषयमा चकमन्न मौनता र जताततै नैतिकता लत्याई अपनाएको छाडापन जस्ता हरकतले तपाईलाई उकुसमुकुस बनाएको छ भने तपाईभित्र विवेक जाग्न खोजेको यो प्रष्ट संकेत हो।

राजनीतिलाई फोहरी खेल भन्दै पन्छिने हामी धेरै नयाँँ शक्ति कुरी बस्छम् तर अाफू भित्र भएको शक्ति ‘विवेक’ लाई जगाई प्रयोग गर्न भने अाँट्दैनौ। अनि कस्तुरी जस्तै अाफ्नै वासनाको खोजीमा टाढाटाढा भौँतारिदै हिँड्छौ। जब अाफू भित्र जाग्दै गरेको विवेकलाई प्रयोगमा ल्याउँछौँ यसैले नै  नयाँ शक्तिको मुळ फुटाउनेछ। विवेक जागेकाहरु जब अाफै शक्तिमा परिणत हुन्छौँ अनि हामीहरु संगठित हुदाँ नै समाजमा “नयाँँ शक्ति”को रुपमा कहलिन्छौँ। त्यसैले नेपालमा नयाँ शक्ति बनाउन आफै भित्र सुतेको शक्तिलाई पहिले जगाउनु पर्छ। यसमा हामी सबै प्रष्ट भए हुन्छ।

मानौ या नमानौँ, हाम्रो देश अहिले हाम्रो लागि तेस्रो प्राथमिकतामा पर्छ। पहिलो प्राथमिकता हाम्रो घर-परिवार छ भने दोस्रो प्राथमिकता हाम्रो पेशा-व्यापार बनेको छ। अनि तेस्रोमा मात्र समाज र देश। यदि तपाईं एक असल नागरिक बन्न चाहनुहुन्छ भने यो पनि ठीकै छ। पहिले घर परिवार राम्ररी सम्हाल्नुस् । दोस्रो, आफ्नो काम राम्ररी गर्नुहोस् अनि अाफूले बचाएको समय समाज वा देशको सेवामा लाग्नुहोस्। तर यदि तपाईं नागरिक मात्र नभई अाफैमा शक्ति जगाउन चाहनुहुन्छ तपाईको प्राथमिकता जत्ति घर-परिवार र पेशा-व्यापार हो त्यत्ति नै समाज वा देश पनि हुनै पर्छ।

विवेकको जागरण तपाईंमै निर्भर छ। जबसम्म तपाईंमा म राजनीतिलाई व्यवहारमा ढाल्छु भन्ने इख आउँदैन तबसम्म यो नयाँ शक्ति तपाईं भित्र बस्दैन। जब सम्म अरुले अाई बनाइदेला भन्ने अल्छीपन तपाईं त्याग्न सक्नु हुन्न, तपाईं कुनै पनि सकारात्मक शक्तिको हिस्सा बन्न सक्नु हुन्न। यदि तपाईं बलेको अागो ताप्दै बस्ने खालको हुनुहुन्छ वा मेरो गोरुको बाह्रै टक्का भन्ने सोच बनाई बस्नु भएको छ भने यी कुसंस्कार नत्यागी तपाईंमा नयाँँ शक्ति जाग्दैन । कोठाभित्र रमाउँदै ठिक्क हुने अनि भोलि उठ्दा चट्ट देश बनेको हेर्न पाऊँ भनी कामना गर्नेमा पनि यो जाग्दैन। यो नेपाल कहिले ढल्छ र अर्को नेपालमा तु जान पाउँ भनी सोच्नेहरुमा होस् वा “यस्तै हो केही हुनेवाला छैन” भनिभनी गनगन गर्दै हिडेर पनि विवेक कदापि जाग्दैन।

नयाँँ शक्ति (विवेक) कसरी जाग्छ त? नेतृत्व आफैँ बन्दैन, यो त बनाइन्छ भन्ने कुरा जब मनन गर्न थाल्नु हुन्छ तब नयाँँ शक्ति जाग्न थाल्छ तपाईँमा। जब बिदेशीको बनिबनाउ स्वर्गमा पलायन हुनुको सट्टा यही भत्केकै स्वर्ग बनाउन कस्सिनुहुन्छ, तब नयाँँ शक्ति जाग्छ तपाईँमा। जब ‘हुने खानेलाई होइन, हुँदा खानेलाई खुवाउने’ जोश अाँउछ तब विवेक जाग्न थालेको प्रत्यक्ष महसुस गर्नु हुन्छ। जब बोल्ने-लेख्ने-पढ्ने लाई मात्र होइन गर्नेलाई पनि पालो दिन थाल्नुहुन्छ, तब जाग्छ विवेक। जब सकारात्मक बिचार सँगै सत्‌कर्मले दिन कटाउन अाँट्नुहुन्छ, तब जाग्छ यो “नयाँँ शक्ति”। जब अाफ्ना हरेक कार्यमा एक पल्टको दान नभई लगानी नै गर्न तम्सिनु हुन्छ, तब जाग्छ विवेक। अनि न हाम्रो देश तात्नेछ नयाँँ शक्तिको उर्जाले।

मान्नुहोस् नयाँँ शक्ति अहिले पनि तपाईं बाहिर होइन, तपाईं भित्रै बन्दै छ। त्यसलाई अात्मसात् गर्नुहोस् र अाफै विकल्प बन्नुहोस्। म विश्वस्त छु, तपाईँ-हामीलाई यसरी विवेक बोकी नेपाली राजनीतिको पोखरीमा हाम्फाल्दै सफा गर्दै गरेको देख्नेहरु सबैमा नयाँँ शक्ति पलाउन थाल्नेछ। भारतको दिल्लीमा भरखरै अाम अादमी दलले जित्नुको पछाडी दिल्लीवासीहरुमा पर्याप्त मात्रामा विवेक जाग्न थालेको प्रमाण हो। नेपालमा पनि यो संख्या उत्साहजनक रुपमा बढ्दैछ। त्यसैले अब नकुर्नुहोस् विवेक जगाउन तिर लाग्नुहोस्।

नेपालमा हामी धेरैले नयाँँ बन्ने शक्तिमा दमदार मार्गदर्शन, नेता, स्रोत, सदस्य सबै एकै चोटि खोज्दैछौँ। नयाँँ शक्ति शुरुमै पाको हुँदैन, पाकोपन तपाईँ-हामीले थप्नुपर्छ। भरखर बामे सर्दै गरेको बालक जस्तै बेलाबेलामा लड्छ पनि, उठाउने र तहलाउने जिम्मा तपाईं हामीले लिनै पर्छ। कुनै बन्दै गरेको नयाँ शक्ति परिपक्व लागेन भने परिपक्व बनाउन आउनुहोस्। किनारमा चाहिँ नबस्नुहोस्।

अन्तत: नेपालमा नयाँँ शक्ति बनाउने ठेक्का कोही एक व्यक्ति, एक परिवार वा एक समूहले पाएको होईन। जति ठेक्का अरुले पाएका छन् त्यत्ति नै ठेक्का नेपाल अामाले तपाईंलाई पनि सुम्पेकी छिन्। तसर्थ: तपाई भित्रैको त्यो उर्जाशील ईच्छाशक्तिलाई अगाडि नबढाए सम्म कुनै पनि नयाँँ ‘शक्ति’ बन्न सक्दैन।

जब तपाई विवेकशील हुँदै जानुहुन्छ, समाज विवेकशील बन्दै जान्छ। अन्तत: देश विवेकशील बन्छ। मैले बुझेको ‘नयाँँ शक्ति’ को परिभाषा यही हो नेपालमा। म विश्वस्त छु अबको ‘नयाँ’ अर्थात विवेकशील शक्तिको उदय तपाईं-हामी भित्र र तपाईं-हामी मिलेरै हुनेछ।