Category Archives: nepali

नेपालीमा लेखहरु (in nepali language)

नेपालमा २१ औँ शताब्दी समय-सापेक्ष नेतृत्व बोकेको शक्ति कस्तो हुनेछ त?

Read in English here

गत केही महिना देखि संचार माध्यममा नेपालमा वैकल्पिक शक्तिको उदयको बारेमा विभिन्न चर्चा-परिचर्चा भयो। नेपाली समाजले भबिष्यको नेपालको नेतृत्व कस्तो हुने अपेक्षा गरेको छ भन्ने विषयलाई खोतालेका ती लेख र बहसले आगामी दिनहरुमा निकै महत्व राख्ने छ। नेपाली समाजलाई यस्ता लेख मार्फत झकझकाउने स्तम्भकारहरु प्रेरणाका पात्र हुनुहुन्छ जसका लागि सबै स्तम्भकारहरुलाई म धन्यवाद दिन चाहन्छु।

नागरिक पत्रिकामा पनि प्रकाशित भएको छ। यहाँ पढ्नुहोला

यसै विषयमा म वैकल्पिक शक्ति र २१ औँ शताब्दी समय-सापेक्ष नेतृत्व बनाउने अाधारहरु बारे अाफ्नो २ वर्ष लामो पृथक् अनुभव यहाँ थप्न चाहन्छु जसले गर्दा यस मुद्दालाई अझ वैधता दिन सक्छ।

दुई वर्ष अघि देशमा अस्थिरता र देशको नेतृत्वमा देखिएको दूरदर्शिताको कमी, इच्छाशक्तिको अभाव, खुट्टा तान्ने प्रवृति र चरम भ्रष्टाचार जस्ता कु-संस्कारबाट नेपालको राजनीति रुमल्लिरहेको बेला एकाएक पहिलो संविधान सभा विघटन भयो। यसले नेपाली राजनीतिमा अन्यौल मात्र नल्याएर आम नागरिकमै देशको नेतृत्व प्रति पहिले कहिलै नदेखिएको चरम वितृष्णा नै पैदा गर्यो। यो संविधानसभा विघटन भए लगत्तै सबैको मनमा एउटै प्रश्नले पोलिरहेको थियो “अब के गर्ने?”

यही मूल प्रश्न लिएर हामी समाजका विभिन्न पेशा र पृष्ठभूमिका नागरिकहरु मिली उत्तर खोज्न लाग्यौँ। लगातार २२ साता र लगभग १,००० जनासँगको प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष अन्तरक्रियापछि समस्या राजनीतिक संस्कार मै रहेछ, त्यसैले सबभन्दा जरुरी यो देशमा राजनीतिक कु-संस्कार बदल्नु पर्छ र यस्तो अामूल परिवर्तन ल्याउन एउटा पृथक् राजनीतिक विकल्प दिएर मात्र सकिन्छ भन्ने निष्कर्ष निक्लियो। परिवर्तन राता रात नहुने र नया संस्कार जरैबाट सुरु गर्नु पर्ने स्थितिले नै एउटा २१औँ शताब्दी समय सापेक्ष सु-संस्कृत राजनीतिक शक्ति “विवेकशील नेपाली” को सुरुवाती जग बस्यो।

यो दुई वर्षमा ‘विवेकशील नेपाली’ बनाउँदा हामी भित्र मूल प्रश्न नै “२१ औँ शताब्दी समय-सापेक्ष नेतृत्व बोकेको शक्ति कस्तो हुने छ त” भन्ने थियो। हामीलाई विश्वास थियो कि यस मूल प्रश्नको उत्तर अात्मसात् गरी अघि बढे मात्र नेपालमा कुनै वैकल्पिक शक्ति दीर्घकालीन रुपमा टिक्न सक्नेछ। अब नेपालमा उदाउने वैकल्पिक शक्तिमा हुनुपर्ने २१ औँ शताब्दी समय सापेक्ष नेतृत्वका हामीले अौँल्याएका कम्तीमा पनि १२ आधारहरु तल उल्लेख गर्दछु।

  1. परिणाम-मुखी:  यो शक्तिले परिणाम-मुखी मूल्य मान्यतालाई अात्मसात् गर्ने माटो र समय-सापेक्ष परिवर्तनशील सिद्धान्त बोकेको हुनेछ । हामीले अौँल्याएका यस माटो र समयसापेक्ष सिद्धान्तले कम्तीमा पनि यी ८ सुं-संस्कारलाई आत्मसात् गरेको हुनेछ – दायित्त्वबोध, उत्तरदायित्व, संमृद्धि, सशक्तीकरण, स्वतन्त्रता, विविधता, सेवक सरकार र समय-सापेक्षता।
  2. मध्यम-मार्गी: यो शक्ति मध्यम मार्ग बाट चल्नेछ जसले एकातिर नागरिकलाई जिम्मेवार र अर्को तिर नेतृत्वलाई जवाफदेही बनाइराख्नेछ। नागरिकलाई संमृद्धिको संवाहक बनाएर सेवक सरकारले लोक कल्याणको निश्चितता दिन तिर धकेल्नेछ।
  3. नरम-पन्थी: नरम पन्थी (चरम पन्थी होइन), संवेदनशील र संयम विचार बोकेका नैतिकवान् नेतृत्वले नै यो देशलाई एकतामा बाँधी राख्न सक्नेछ। यो शक्तिले जहिल्यै फरक काम भन्दा पनि भएकै काम फरक ढंगले गर्ने चेष्टा गर्नेछ।
  4. समतामूलक संमृद्धि: यो शक्तिले नेपालमा समतामूलक (समान) संमृद्धिलाई मूल मुद्दा बनाई राजनीतिलाई लोक कल्याण मुलक अर्थतन्त्रमै केन्द्रित राख्नेछ।
  5. प्रणाली अाधारित: समस्या मान्छेमा होईन संस्कारमा हो। त्यसै भएर प्रभावकारी व्यक्तित्व भन्दा पनि यो शक्ति प्रभावकारी प्रणालीमा अाधारित रहनेछ। यो शक्तिको प्रभावकारी प्रणाली (संरचना) भित्र सरकारको जस्तै ३ निकाय हुन्छ- व्यवस्थापिका, कार्यपालिका र न्यायपालिका। उक्त शक्ति भित्रको व्यवस्थापिका चाहिँ वर्तमान राजनीतिक शक्ति जस्तै हुनेछ देश हाँक्न चाहने नेता र कार्यकर्ताले भरिएको। अनि यसको कार्यपालिका चाहिँ शक्ति हाँक्न चाहिने कुशल कर्मचारीतन्त्रले भरिएको हुनेछ। त्यसैगरी यो शक्ति भित्रको न्यायपालिकाले चाहिँ यसको मर्म र मूल्यमान्यतालाई जोगाउन नैतिकता र अनुशासित राख्ने शक्तिशाली दायित्व बोकेको हुनेछ। यी तीनै अंग स्वाधीन हुन्छन् र उनीहरुबीच नियन्त्रण र सन्तुलन कायम राखिएको हुनेछ जसले गर्दा यो शक्ति जवाफदेही, कुशल, सुंसंस्कृत र पारदर्शी रुपमा चल्न सक्नेछ ।
  6. आत्म-निर्भर कार्यकर्ता रहेको: नेपालमा राजनीतिक शक्तिहरु भ्रष्ट हुनुको एउटा मूल कारण तिनका कार्यकर्ताहरु परनिर्भर हुनु हो। यसलाई शुरुमै निमोठ्नु अत्यन्त जरुरी हुनेछ। अबको कुनै पनि वैकल्पिक शक्तिले हरेक सदस्यहरुलाई अनिवार्य रुपमा स्वरोजगार वा अवसर सृजना गर्ने दिशा तिर धकेल्नै पर्नेछ ताकि अरुको शरण वा प्रभावमा पटक पटक यसले अाफ्नो घुँडा टेक्नु नपरोस्।
  7. मूल्यमान्यतामा अडिग: यो शक्तिले अाफुलाई सु-संस्कृत राखी राख्न अाफ्ना हरेक सदस्यहरुलाई मूल्य मान्यतामा बाँच्न झक्झकाईराख्नेछ। दृष्टिकोण, निति वा कार्यशैलीमा सदष्यहरु बिच चरम बिभेद भए पनि शक्ति अघि बढ्छ तर यसले बोकेका मूल्य मान्यता सबै सदष्यले अात्मसात नगरे यो शक्ति विलिन हुदैँ जान्छ।
  8. नेतृत्व विकास गर्ने पद्दति: यो शक्तिले आफ्नो संगठन भित्र यस्तो सबल ‘नेतृत्व विकास प्रणाली’ विकास गरेको हुनेछ जसले लगातार बनाउदै गर्ने नेताहरु भित्र शक्तिमा पुग्ने मात्र होइन, पुगे पछि राष्ट्र र जनहितका काम गरी परिणाम देखाउने खुबीले भरिएको हुनेछ। यसले उत्पन्न गरेको नेताहरु जीत-हारको वातावरण होईन, जीत-जीतको वातावरण बनाउन निपुण हुनेछ्न्।
  9. पारदर्शी र योग्यतामुखी: अबको वैकल्पिक शक्तिले पारदर्शिता र योग्यतामुखी प्रणालीलाई भित्रैबाट अात्मसात् गरेको हुनेछ। चन्दाको श्रोत संकलन देखि चिया खर्चको विवरण सम्ममा  यसले पारदर्शिता लागू गरेको हुनेछ भने नेतृत्व बढुवामा योग्यतामुखी प्रणाली नै संस्थागत गरिएको हुनेछ।
  10. नियमित नेतृत्व फेरबदली: अन्तत: पद र शक्तिले सबैलाई भ्रष्ट बनाउँछ । तसर्थ, संगठनभित्र नेतृत्व नियमित समयान्तरमा परिवर्तन हुने संस्कार एकदम जरुरी छ। वैकल्पिक शक्तिले अाफु भित्र बनाएका प्रणालीले नेतृत्वलाई नियमित रुपमा फेरबदल गर्नेछ। २१औँ शताब्दीमा त्यागको तुलना परिणाम मुखी योगदानबाट गरिनेछ जसको वैज्ञानिक तरिकाले लेखाजोखा गरिएको हुनेछ ।
  11. युवा केन्द्रित: यो शक्तिको श्रोत र प्राथमिकता भनेकै युवा पिंढी हुन्। युवा र युवा ऊर्जा बोकेको नेतृत्वले यसको मान्यता र नयाँ राजनीतिक संस्कारलाई गाउँ गाउँ सम्म लैजाने छन् र नयाँ शक्तिको नेतृत्व आफै लिने छन्।
  12. म्याराथोन दौडाहा: अन्तत यो वैकल्पिक शक्ति १०० मिटर होइन, लामो रिले म्याराथोन दौडने मनसायले खडा भएको हुनेछ। नेपालमा त्यही शक्ति सफल हुनेछ जो कुनै कार्यमा लाग्दा अरुलाई उछिनी पहिलो भएर भन्दा पनि त्यसलाई सफल नतुल्याए सम्म अरु भन्दा पहिले थाक्नेछैन।

के यी २१ औँ शताब्दी समय-सापेक्ष नेतृत्वका आधारहरु हुँदैमा सफल भइन्छ त? सोध्नु होला। यही आधारहरु बोकी गत मंसिरको संविधान सभाको निर्वाचनमा हामीले निर्वाचन अायोगमा दल दर्ता भैनसकेको हुनाले काठमाडौँका चार क्षेत्र १,४,५ र ८ बाट चार स्वतन्त्र युवा उम्मेद्वार खडा गर्यौँ।  चारै जनाले स्वतन्त्र रुपमा कुकुर छाप लिएर कुल ३०६६ मतको सम्मानजनक नतिजा ल्यायौँ। एक महिना मात्रको चुनावी अभियानबाटै दुई क्षेत्रमा अहिलेका चार प्रमुख दल पछि पाँचौँ स्थान अोगट्न सफल भयौँ र यी ठाउंमा एउटा नयाँ शक्ति भएर अाफूलाई सावित गर्यौँ। यसरी अगाडि बढ्दै गर्दा ‘विवेकशील नेपाली’लाई अहिलेसम्म देश भित्र ७३ जिल्ला तथा देश बाहिर २५ मुलकमा भएका झण्डै १ लाख नेपाली नागरिकहरुले अपनाइसकेका छन्।

यिनै २१ औँ शताब्दी समय-सापेक्ष नेतृत्वका अाधारमा चल्दै आएको २ वर्ष लामो हाम्रो क्रियाकलापले हामीलाई विश्वास बढाएको छ कि नेपाल भित्र अब जीत-हारको होइन, जीत-जीतको वातावरण बनाउने शक्तिले नै नेतृत्व पाउनेछ। अन्त्यमा हामी वा कुनै पनि वर्तमान र भविष्यका राजनीतिक शक्तिको अौचित्य यौटै रहनुपर्नेछ – नेपाललाई शान्त र संमृद्ध बनाउने ‘हाम्रै कालमा’। यो हासिल गर्न सबभन्दा बढी तयार र बलियो शक्ति त्यो हुनेछ  जो २१ औँ शताब्दी समय-सापेक्ष नेतृत्वले भरिभराउ हुनेछ।

उज्वल थापा, अध्यक्ष
विवेकशील नेपाली
[email protected]

पीडिएफमा डाउनलोड गर्नुहोला यो लेख

नेपाली क्रिकेट टिमले नेपालका नेतालाई सिकाएका १० नेतृत्वका पाठ

नेपालका ‘नेता’हरुले हाम्रो क्रिकेट टिमबाट नेतृत्वको भरपूर पाठ सिक्नु छ! (Read in English)

नेपाली क्रिकेट टिमले हाम्रा नेतालाई के पाठ सिकाउदैँ छन् त?

  1. कसरी (सहि) ईतिहाँस रच्ने
  2. कसरी देशको महिमा बढाउने
  3. कसरी जीत-जीतको वातावरण तयार गर्ने
  4. कसरी नेपाली को तन-मन जिती राख्ने खेल जित्दा मात्र होईन हार्दा पनि
  5. कसरी मिलेरै लक्ष्य हासिँल गर्ने अाफु-अाफुबिच  जत्ति नि दुष्मनी वा महत्वकाङ्क्षा भए पनि
  6. कसरी न्यून श्रोतमा पनि अपार सफलता हाँसिल गर्ने
  7. कसरी नेतृत्व भनेको बोलेर होईन गरेर देखाउने हो
  8. कसरी योग्यतामुखी बाटो नै सफलता पाउने सर्वत्तम बाटो हो ( उनीहरु योग्यताको अाधारमा रोजिएका थिए न कि नाता, जात-भात, गुट, धन, पहुँच वा भनसुनको अाधारमा )
  9. कसरी युवा पिढि यो देशको भविष्य मात्र नभई, बर्तमान पनि हो
  10. कसरी नेपालीहरुलाई एक बनाए – ‘असम्भव’ नै सम्भव बन्न थाल्छ !

हाम्रो क्रिकेट टिमको उपलब्धि अघि म श्रद्धाले शीर झुँकाउछु!

हेर्नुहोस् कसरी हाम्रो नव-पुस्ताका नेपालीहरु हाम्रो हिरोहरुलाई स्वागत गरे बिमानस्थलमा ! जहिले पनि हामीले यस्तै सहयोग गरि राखौँ जब जब हाम्रो शीर ठाडो बनाई राख्छन् उनीहरुले!

र केहि महिना अघिको

(राजनीतिक) बिधार्थी संगठनको सट्टा के त ?

.

राजनीतिक बिधार्थी संगठनको ठाँउमा ‘कलेज कल्याण परिषद” राखे कसो होला ?
जसमा ‘बिधार्थी, प्रशासक, प्रध्यापक, कर्मचारी, त्यो टोलका प्रतिनिधि अनि भुतपूर्व बिधार्थीका प्रतिनिधि’ एकै ठाँउमा बसी सबैका साझा समस्याका हल गरिने छ।

राजनीतिक संघ-संगठनको सट्टा काम अनुसारको क्लब प्रणाली राखे कसो होला ? उदाहरणको लागि उद्दमशील क्लब, कृकेट क्लब, पेशा परामर्श (career counseling) क्लब, वातावरण क्लब अादि खोलेर बिधार्थीको हितमा लाग्ने।

काम नपाएर राजनीतिको नाम लिएर गुण्डागर्दी संगठन खोलेर काम छैन नेपाल । योग्यतामुखी समाज बनाउने हो भने यो चाकडी-गुण्डागर्दी प्रथा त्यागी विवेकशील उपायहरु अपनाउनु बेश साथीहरु !

 

महंगी – तपाईँले बुझ्नै पर्ने कुरो ! – Inflation (price rise) is destroying Nepal.

अहिले नेपालमा महंगी १० % भन्दा बढिले अाक्कासिदैँछ हरेक बर्ष । यो १०% महंगी भनेको के हो त हामी साधारण नागरिकले बुझ्ने भाषामा भन्दा ?
२ गुणा =  (७० / ..% बृद्धि ) बर्ष
(माने कुनै पनि कुरा दोब्बर हुन कत्ति बर्ष लाग्छ भन्ने निकाल्नको लागि ७० लाई जति %ले बढिरहेको छ त्यसले भाग लगाउने ( सरल ! )
भनेपछि यदि हाम्रो महंगी १०% ले बढेको छ भने  २ गुणा = ७० / १० % बृद्धि हुन्छ =  ७ बर्षमा

यो भनेको हेरक ७ बर्षमा समानको भाउ समग्रमा दोब्बर हुन्छ (दुई गुणा) नेपालमा ! यानि कि…

सन २०१३ मा यदि नुनको भाउ  रु १०० थियो भने:
( ७ बर्षमा )सन २०२० मा नुनको भाउ : रु २००
( १४ बर्षमा ) सन २०२७ मा नुनको भाउ : रु ४००
( २१ बर्षमा ) सन २०३४ मा नुनको भाउ: रु ८००

भने पछि अबको २० बर्षमा सरसर्ति यस्तै गतिले जाने हो भने हाम्रो कुनै पनि समानको भा़उ ८ गुनाले बढ्छ । तयार हुनु होस्!
२० बर्षमा वाईवाईको भाउ – रु ९० (अहिले रु १५)
२० बर्षमा चामलको भाउ – रु ४०० ( अहिले रु ५० वालाको)
२० बर्षमा सागको मुठा रु ८० (अहिले रु १० को हो भने )
(यस्तै गरि पेट्रोल, पियाज, मासु, दाल वा तपाईको बच्चाको स्कुलको फिई अादि कति बढ्छ अाफै अनुमान गर्नुहोस्)

यदि अहिले देखि नै सजग रहनु भएन भने भविष्य महंगो छ है।  म विवेकशील नेपाली सँग काम गरेको एउटा कारण यस्तो समस्याको हल खोज्न हो। र मिलेर सकिन्छ पनि !

कसरी निकालियो यो तथ्याङ्क : यो भिडियो हेर्नु होस्

In Nepal Inflation (price increase) is running at above an average of 10% a year . At this rate prices will double every 7 years. (law of exponential function which says, number of years to achieve 2 times growth = 70 / …% growth ) simple!
so for 10% inflation, to achieve double price you need 70 /10 = 7 years

Which means if the price of salt now is Rs 100 per packet,
In 7 years (2020) salt price will be Rs 200
In 14 years (2027) salt price will be 400 a packet
–> In 21 years (2034) salt price will be 800 a packet
In 27 years (2041) salt price will be 1600 a packet
In 34 years (2048) salt price will Rs 3200 a packet (I will be old enough to die then )

Similarly calculate how much other prices like rice, onions or meat will increase at this rate!  (prices double every 7 years)

So you can see at the current rate of 10% inflation, in 20 years we will see 8 times increase in price!

My dear friend, either we find leaders who will lead Nepal better, or else our future is very very “expensive” !

(See video above if you don’t believe me)

 

देखिने पाप र नदेखिने महा-पाप बिचको द्वन्द

देखिने पाप र नदेखिने महा-पाप बिच चलिरहेछ डक्टर केशीको राजनितिक भागबन्डा बिरुद्धको अामरण अनसनको द्वन्द।

– देखिने पाप: अस्पतालका संकटकाल सेवा (emergency) मात्र खोलेर अरु सेवामा गरेका अांशिक वा कुनैमा पुरै बन्द गरिईएको परिस्थिित। (यसको हल चाँडै हुन्छ)

– नेदेखिने महा-पाप: स्वास्थ्यमा राजनितक भागबन्डाले भ्रष्टाचार निम्त्याएर डक्टरहरुलाई कामै गर्न लाज लाग्ने वा वाक्क-दिक्क पार्ने वातावरण बनाएको। स्वास्थ्य क्षेत्र धराशायी बनाईयो हेर्दा हेर्दै – भित्र भित्रै !
जस्तो कि:

√ एउटा डक्टर नेपालमा पढ्न (MBBS +MD+specialization) १ करोड पर्ने बाध्यताको व्यापार गर्ने माफियालाई साथ दिन छोड्नु पर्छ राजनितिक दलहरुले। अब धनी मात्र पढ्न पाउने स्थिति बनाईदिए !
√ भागबन्डाको अाधारमा नियुक्ति, बढावा गर्न थाले । योग्यतामुखि संस्कारको धज्जा उड्डयाईयो। चाकडी, हुकुमी शासनको कुसंस्कार भित्रियो।
√ राजनितिक नियुक्ति गरेर गुणस्तर नपुगी पनि मेडिकल कलेज खोल्न मिल्ने सम्बन्धनको (affiliation) बातावरण बनाएर।
√ अहिले हुन लागेको ४ वटै मेडिकल कलेज काठमाडौँ उपत्यका भित्रै छ सुगम ठाँउमा। यहि रोक्न खोज्दा पहिलेको योग्यता पुगेका डिनलाई मानसिक यातना दिई राजिनामा दिन लगाईयो।

√ कुरा घुमीफिरि भागबन्डाको राजनितिक कु-संस्कार नै हो।
यसलाई जडै बाट ननिकाले हाम्रो भविष्य (स्वास्थ्य) अन्धारै छ।

teaching hospital sign